Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2016 r., II FSK 1918/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2016 r., II FSK 1918/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia WSA (del.) Ewa Radziszewska- Krupa (sprawozdawca), Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 555/13 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 16 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 I. Stan faktyczny sprawy jest następujący:

3 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 5 marca 2014r. sygn. akt I SA/Bk 555/13 oddalając skargę E. D. (zwany dalej: "Skarżącym") na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (zwane dalej: "SKO") wskazał, że Skarżący zwrócił się do Wójta Gminy M. z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. w łącznej kwocie 473,00zł.

4 Wójt Gminy M., decyzją z 20 czerwca 2013r. odmówił umorzenia ww. zaległości, gdyż Skarżący nie spełnił okoliczności noszących znamiona "ważnego interesu podatnika", nie występują też przesłanki o charakterze "interesu publicznego". Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 9,48 ha, zatem powinien czynić starania, aby gospodarstwo to przynosiło mu dochód. Nie korzysta też z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, a zatem jego sytuacja materialna nie jest aż tak zła jak przestawił to we wniosku o umorzenie zaległości podatkowych.

5 SKO, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 16 września 2013 r. utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji, wskazując, że nawet jeśli podatnik spełnia przesłanki z art. z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., zwana dalej: "O.p."), nie obliguje to organu do pozytywnego załatwienia jego wniosku. Zdaniem SKO, statystyczny dochód roczny z gospodarstwa Skarżącego wynosi 4.983,12 zł. Skarżący nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej, nie ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych. Skarżący zadeklarował, że wydzierżawia nieodpłatnie użytki rolne o pow. 1,80 ha na podstawie ustnej umowy, zaś dzierżawca zobowiązał się do opłacenia podatku rolnego za dzierżawioną cześć, co uczynił. Zdaniem SKO, chociaż Skarżący wprawdzie wskazuje na trudne warunki bytowe i brak sprzętu rolniczego, taka sytuacja trwa od dłuższego czasu, a Skarżący nie podjął żadnych starań w kierunku jej zmiany: jak wynika a akt sprawy w latach 2002-2009 Skarżącemu umarzano zaległości w łącznym zobowiązaniu na kwotę 1 457,60 zł.

6 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, Skarżący zarzucił naruszenie prawa i przepisów, dającą podstawę do wznowienia postępowania, gdyż zakwestionowana decyzja jest oparta na nieaktualnym stanie faktycznym, co ma wpływ na wynik sprawy. Roczny dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego wynosi 4.983,12 zł, co daje 415,26 zł miesięcznie. Wskazał, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych ani sprzętu rolniczego, nie pobiera też dopłat unijnych. Dom w którym mieszka wymaga remontu. Skarżący wyjaśnił, iż w dniu oględzin miał wizytę w poradni chirurgicznej o czym poinformował organ umieszczając na drzwiach kartkę. Skarżący wskazał, że zobowiązania pieniężne w podatku rolnym za lata 2002-2009 częściowo zapłacił, a częściowo zostały mu umorzone. W jego ocenie, organ l instancji zobowiązując dzierżawcę do zapłaty podatku rolnego za cały rok 2013, powinien zobowiązać go również do zapłaty zobowiązania za 2012r.

7 SKO, w odpowiedzi na skargę, wniosło o oddalenie skargi.

8 W ocenie Sądu pierwszej instancji umorzenie zaległości podatkowych z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. pozalicza się do rozstrzygnięć uznaniowych. SKO prawidłowo stwierdziło, że nawet stwierdzenie istnienia "ważnego interesu podatnika" nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości podatkowej i nie powoduje również przekroczenia przez organ uprawnień wynikających z uznania administracyjnego. W ocenie Sądu organ pierwszej instancji przeprowadził analizę sytuacji finansowej i rodzinnej Skarżącego oraz rozważył wszystkie argumenty przedstawione we wniosku z 2 stycznia 2012r.; uwzględnił także cały materiał dowodowy zebrany w trakcie postępowania, do którego rzeczowo odniósł się w uzasadnieniu decyzji. Wprawdzie Skarżący wskazuje na trudne warunki bytowe i brak sprzętu rolniczego, ale sytuacja taka trwa od dłuższego czasu, a Skarżący nie podjął starań w kierunku jej zmiany. Według Sądu, Skarżący w ubieganiu się o umorzenie podatku widzi sposób na regulowanie swoich zobowiązań, co zdecydowanie nie leży w interesie publicznym. Z akt sprawy wynika, że w latach 2002-2009 Skarżącemu były umarzane zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym na 1.457,60 zł. W ocenie Sądu, do podatnika należy inicjatywa w zdobyciu środków na pokrycie swoich zobowiązań podatkowych i to Skarżący powinien aktywnie poszukiwać wyjścia z trudnej sytuacji finansowej bez udziału budżetu gminy. Natomiast poszukiwanie wyjścia ze swojej trudnej sytuacji nie może sprowadzać się każdorazowo i wyłącznie do wnioskowania o umorzenie zaległości podatkowych. Z tego powodu przyznanie ulgi w spłacie zobowiązania postawiłoby Skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do tych, którzy wywiązują się ze swoich obowiązków podatkowych mimo podobnych problemów.

9 2. W skardze kasacyjnej z 28 kwietnia 2014r. Skarżący wniósł o uchylenie ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. przez nierozważenie w sposób wszechstronny i wyczerpujący zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych, iż zachodzi przesłanka uzasadniająca umorzenie zobowiązania pieniężnego: ważny interes podatnika bądź ważny interes publiczny (art. 67a § 1 pkt 3 O.p.), co spowodowało odmowę umorzenia zaległości podatkowej z tytułu łącznego zobowiązania podatkowego za 2012r. oraz 2) art. 80 k.p.a. w zakresie ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącego i przyjęciu, że jest on w stanie uregulować zaległości bez zachwiania podstawy egzystencji.

10 W uzasadnieniu Skarżący odwołał się do wykładni pojęcia "ważnego interesu podatnika", które wynika z dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych i podkreślił, że nie rozważono czy ściągnięcie zaległości podatkowej podatnika, który znajduje się w trudnej sytuacji nie spowoduje sięgnięcia przez niego z środków pomocy państwa (instytucji pomocy społecznej), a jest to okoliczność, która przez zwiększenie ciężarów publicznych wiąże się z interesem publicznym, który będzie też zrealizowany, gdy odstąpi się w pewnych sytuacjach od dochodzenia należności publicznoprawnych.

11 II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

13 Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd pierwszej instancji oraz uzasadnienia zarzutu ich naruszenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do konkretyzowania za stronę formułowanych przez nią zarzutów czy powoływanej na ich poparcie argumentacji – to do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie skonstruowanie tego pisma procesowego, by wyraźne i czytelne było jej stanowisko zarówno w zakresie wskazania przepisów, które zostały w jej ocenie naruszone przez Sąd pierwszej instancji, jak i sposobu, w który do tego naruszenia doszło.

14 Poczynienie powyższych uwag było niezbędne, wobec wystąpienia uchybień w konstrukcji rozpoznawanej skargi kasacyjnej, które sprowadziły się do nieprawidłowego sformułowania zarzutów, co z kolei rzutuje w bezpośredni sposób na możliwość i zakres dokonania merytorycznej oceny zaskarżonego wyroku w ramach sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli kasacyjnej.

15 Należy w związku z tym zwrócić uwagę, że część wstępna skargi kasacyjnej, w której powinny zostać zawarte zarzuty skargi kasacyjnej, została zbudowana wadliwie z naruszeniem art. 174 pkt 2 i art. 176 P.p.s.a. Wadliwość zgłoszonej podstawy kasacyjnej jest czasami możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego, co nie narusza ani autonomii strony postępowania kasacyjnego do stanowienia o formie i treści zarzutów podnoszonych w postępowaniu kasacyjnym, ani związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej na mocy art. 183 § 1 P.p.s.a. Tym samym może być zrealizowany obowiązek, nałożony na Naczelny Sąd Administracyjny, a zawarty w art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., w myśl którego w procesie kontroli kasacyjnej należy odnieść się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwałę Pełnego Składu NSA z 26 października 2009r. sygn. akt I OPS 10/09, wyrok NSA z 9 listopada 2011r. sygn. akt II FSK 776/10 - publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ i powołane tam orzecznictwo).

16 Naczelny Sąd Administracyjny nie jest nie tylko zobowiązany, ale wręcz nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. np. wyrok NSA z 16 listopada 2011r. sygn. akt II FSK 861/10 - publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ i cytowane tam orzecznictwo). Jeżeli więc zarzuty będą źle postawione, w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a., lub wbrew wymogowi z art. 176 P.p.s.a. nie będą zawierały uzasadnienia, to Naczelny Sąd Administracyjny będzie zobligowany skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a. (zob. np. wyrok NSA z 18 grudnia 2012 r., II FSK 967/11 – publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od uzasadnienia tejże podstawy kasacyjnej, które jest koniecznym elementem uzasadnienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 176 P.p.s.a. Można byłoby oczywiście tego uniknąć, gdyby strona wnosząca skargę kasacyjną zastosowała się do wymogów konstruowania podstaw kasacyjnych oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej, o których mowa w art. 174 i 176 P.p.s.a.

17 W świetle art. 174 pkt 2 P.p.s.a zarzut naruszenia prawa musi być postawiony jednak wyraźnie, to znaczy należy wskazać konkretny przepis prawa i określić sposób jego naruszenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien formułować za stronę zarzutów skargi kasacyjnej.

18 NSA zauważa, że WSA w Białymstoku nie stosował w sprawie przepisów, k.p.a. tym samym nie można mu czynić zarzutu naruszenia przepisów prawa, które nie były stosowane. Powyższe wadliwości skargi kasacyjnej w pełni uzasadniają jej oddalenie.

19 NSA, analizując jednak uzasadnienie skargi kasacyjnej w powiązaniu z zarzutami zawartymi w jej osnowie, dochodzi do wniosku, że Skarżący upatruje naruszenia wszystkich wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów: art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., jako brak wszechstronnego i wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych, że nie zachodzi przesłanka umorzenia zobowiązania pieniężnego, zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. – ważny interes podatnika bądź ważny interes publiczny oraz jako przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w zakresie ustalenia stanu majątkowego Skarżącego i błędne uznanie, że jest on w stanie uregulować zobowiązanie podatkowe, w konsekwencji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego.

20 NSA, odnosząc się do sformułowanych zarzutów naruszenia prawa zauważa, że skoro część z nich powiązana została z przepisami k.p.a., które w ogóle nie mogły znaleźć zastosowania w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją, to tym samym WSA w Białymstoku wydając kwestionowany wyrok nawet w sposób pośredni nie mógł ich naruszyć. Skarżący nie powołał w skardze kasacyjnej stosownych przepisów Ordynacji podatkowej, które miały w sprawie zastosowanie i były powoływane w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji. Wbrew temu, co podniesiono w skardze kasacyjnej, zaskarżony wyrok opatrzono rzetelnym i wystarczającym wyjaśnieniem, z którego jasno wynika, że Sąd pierwszej instancji rozważył wszystkie istotne dla wyniku postępowania okoliczności, wypowiadając się także co do przesłanek umorzenia zaległości podatkowej (art. 67a § 1 pkt 3 O.p). Przedstawione w tej materii rozważania są spójne, logiczne i przystają do udokumentowanego w aktach sprawy jej stanu faktycznego. Sąd odwołał się do ogólnie aprobowanych ustaleń związanych z korzystaniem z uznania administracyjnego, wykazując brak podstaw, do wysuwania twierdzeń o naruszeniu wspomnianej regulacji prawnej. Ocena sądu administracyjnego pierwszej instancji w zakresie sytuacji ekonomicznej Skarżącego nie nosi znamion dowolności. Niezależnie od tego wypada zaznaczyć, że w skardze kasacyjnej nie zadbano o kategoryzację postawionego zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego według reżimu art. 174 pkt 1 P.p.s.a.

21 Naczelny Sąd Administracyjny wobec tych ustaleń, z mocy art. 184 in fine P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

22 Naczelny Sąd Administracyjny - odnosząc się do wniosku ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika Skarżącego z 12 lipca 2016r. o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, stwierdza, że NSA nie rozpatruje tego rodzajów wniosków. Tym samym nie rozstrzygnął tej kwestii w wydanym w sprawie wyroku. W tym zakresie rozstrzygnięcia wydaje Referendarz sądowy w drodze odrębnego postanowienia na posiedzeniu niejawnym (art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.) albo Sąd pierwszej instancji w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 P.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i §2 P.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 P.p.s.a.). Sąd wyjaśnia, że Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu, jedynie w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (por. postanowienia NSA z: 10 lutego 2014r. sygn. akt I FPS 3/13; 28 lipca 2014r. sygn. akt II FSK 1864/14; wyroki NSA z 9 lutego 2005r. GSK 1412/04, 19 grudnia 2014r. sygn. akt II FSK 3017/12 dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).