Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2019 r., II FSK 1913/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2019 r., II FSK 1913/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3523/16 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 31 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3523/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej jako "Spółka") na postanowienie Ministra Finansów z dnia 31 sierpnia 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

3 Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Dyrektor Izby Celnej w K., będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Spółki celem wyegzekwowania należności z tytułu nieuregulowanej kary pieniężnej w wysokości 12 000 zł za okres 12/2014 r., objętej tytułem wykonawczym o nr [...] .

4 W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał w dniu 18 maja 2015 r. w lokalu mieszczącym się w G. przy ul. C., czynności egzekucyjnej w postaci pobrania gotówki od zobowiązanego w kwocie 20 zł.

5 W dniu 20 maja 2015 r. Spółka wniosła skargę na czynności egzekucyjne dokonane w dniu 18 maja 2015 r., którą Dyrektor Izby Skarbowej w K. - postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r. - oddalił. W motywach rozstrzygnięcia zwrócił uwagę, że zaskarżone czynności związane z pobraniem należności od Spółki zostały dokonane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W niniejszej sprawie zastosowano środek egzekucyjny przewidziany przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", w egzekucji należności pieniężnych, o którym mowa w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 1, tj. egzekucję z pieniędzy, a czynność ta została przeprowadzona zgodnie z art. 68 § 1 u.p.e.a. Na postawie akt sprawy Dyrektor Izby Skarbowej ustalił, że w dniu 18 maja 2015 r. na wezwanie poborcy skarbowego pełnomocnik Spółki otworzył urządzenia do gier w lokalu w G. przy ul. C., w których znajdowała się gotówka w kwocie 20 zł. Poborca skarbowy dokonał pobrania powyższej kwoty od zobowiązanego, w związku z czym wystawił pokwitowanie nr [...] . Przebieg zaskarżonej czynności egzekucyjnej został także utrwalony w protokole z czynności egzekucyjnych.

6 Wskazanym na wstępie postanowieniem Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 czerwca 2015 r.

7 W skierowanej do Sądu skardze Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 7 § 2, art. 45 § 1, art. 47 § 2, art. 67 § 1, art. 68 § 1 oraz art. 97 § 2 u.p.e.a.

8 W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 1 u.p.e.a., tj. egzekucję z pieniędzy. Podstawą prawną zajęcia pieniędzy był art. 68 § 1 u.p.e.a., którego treść Sąd następnie przywołał.

9 Zdaniem Sądu, wykładnia art. 68 § 1 i § 2 w zw. z art. 53 u.p.e.a. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w przypadku określonym w art. 68 § 1 u.p.e.a. nie sporządza się protokołu z czynności egzekucyjnych. W przypadku zastosowania tego środka egzekucyjnego przyjmuje się, że z chwilą jego zastosowania zobowiązany zostaje jednocześnie zawiadomiony o tym fakcie. Przyjęcie należności pieniężnej przez poborcę skarbowego nie wymaga odrębnego zawiadomienia, ani przed dokonaniem czynności (o planowanym przyjęciu należności), ani po jej dokonaniu.

10 Sąd dodał, że w rozpoznawanej sprawie poborca skarbowy dokonał pobrania gotówki w kwocie 20 zł. Pełnomocnik Spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana kwota. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie oraz sporządził protokół z czynności egzekucyjnych. Chociaż organ egzekucyjny poza pobraniem gotówki żadnych innych czynności egzekucyjnych nie podjął, to do protokołu pełnomocnik Spółki załączył kopię umowy dzierżawy urządzeń (automatów do gier) oraz kopię pełnomocnictwa.

11 Sąd doszedł do wniosku, że dodatkowe sporządzenie protokołu nie skutkuje wadliwością przeprowadzonej czynności egzekucyjnej. Zaznaczył, że czynność poborcy skarbowego miała oparcie w treści art. 68 § 1 u.p.e.a. Sąd nie zgodził się zatem z argumentacją pełnomocnika Spółki, że skoro czynność otwarcia automatów do gry została wykonana na wyraźne polecenie poborcy skarbowego, to uiszczenie kwoty nie było dobrowolne. Ani pomieszczenie, ani automaty do gry nie zostały przeszukane, a pełnomocnik Spółki dysponując kluczami sam otworzył automaty do gry i wydał rzeczy w postaci znajdujących się w tych urządzeniach pieniędzy. Sąd oddalił tym samym zarzuty naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. A ponadto stwierdził, że art. 67 § 1 u.p.e.a. nie miał zastosowania w sprawie.

12 Jako nieuzasadniony Sąd ocenił zarzut naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a., gdyż pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do Spółki, co potwierdzone zostało treścią umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2014 r., znajdującej się w aktach sprawy. Sąd oddalając zarzut naruszenia art. 45 § 1 u.p.e.a. argumentował, że nie nastąpiła żadna z okoliczności wskazanych w tym przepisie.

13 W skardze kasacyjnej Spółka, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyła wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

14 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 68 § 1 u.p.e.a., poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, w wyniku czego organ egzekucyjny wydał Spółce pokwitowanie odbioru pieniędzy;

15 2) art. 67 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie;

16 3) art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, tj. przyjęcie, że w sprawie nie doszło do przeszukania lokalu w sytuacji, w której zastosowano przymus w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji.

17 Na tej podstawie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

19 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

20 W rozpoznawanej sprawie Spółka kwestionowała dokonaną przez organ egzekucyjny czynność zajęcia pieniędzy, które jej pełnomocnik przekazał poborcy skarbowemu po wyjęciu ich z automatów do gier w lokalu Spółki. Spółka zarzucała, że do otwarcia automatów doszło na wezwanie poborcy skarbowego, co stanowiło w istocie zarządzenie otwarcia urządzenia, a więc do zajęcia pieniędzy doszło z naruszeniem art. 67 § 1 oraz art. 47 § 1 i § 3 u.p.e.a. W związku z tym pozostawał sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. przez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, a co za tym idzie - że dla skuteczności zajęcia nie było potrzebne ani doręczenie zarządzenia otwarcia urządzenia, ani też nie było podstaw do sporządzenia protokołu zajęcia.

21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te są bezzasadne.

22 Zgodnie z art. 68 § 1 u.p.e.a., jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy. Pokwitowanie to wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Stosownie do treści § 2 tego artykułu, do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53. Te ostatnie przepisy dotyczą obowiązku sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnych i jego treści, przewidując, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych (§ 1), którego odpis należy doręczyć zobowiązanemu (§ 2).

23 Jak stanowi z kolei przepis art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a), stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach. W przepisach kolejnych paragrafów określono treść zawiadomienia o zajęciu (§ 2), protokołu zajęcia (§ 3 i 4) oraz protokołu odebrania dokumentu (§ 5).

24 Natomiast stosownie do art. 47 u.p.e.a., jeżeli cel egzekucji prowadzonej w sprawie należności pieniężnej lub wydania rzeczy tego wymaga, organ egzekucyjny zarządzi otwarcie środków transportu zobowiązanego, lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego oraz schowków w tych środkach, lokalach i pomieszczeniach (§ 1). Zarządzenie doręcza się zobowiązanemu (§ 3). Przeszukania rzeczy, środków transportu, lokali i innych pomieszczeń oraz schowków dokonuje komisja powołana przez organ egzekucyjny. Z dokonanych czynności spisuje się protokół. Zakończeniem czynności jest zabezpieczenie przeszukiwanego środka transportu, pomieszczenia lub lokalu. Protokół z dokonanych czynności przekazuje się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2).

25 Z art. 68 § 1 u.p.e.a. wynika, że czynność egzekucyjna zajęcia pieniędzy jest skuteczna wówczas, gdy zobowiązany płaci egzekwowaną kwotę lub jej część na wezwanie poborcy skarbowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, co trafnie podnosiła Spółka, że "okoliczność przekazania poborcy skarbowemu przez zobowiązanego części lub całości należności pieniężnej, będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, że przekazanie to następuje w ramach czynności egzekucyjnych, polegających na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy (...), a nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania podatkowego" (zob. powołany przez Spółkę wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt I FSK 1472/09, jak również wyrok NSA z dnia 10 lipca 2016 r. sygn. akt II FSK 2905/14).

26 Rzecz w tym, że wbrew zarzutom Spółki Sąd pierwszej instancji wcale nie stwierdził, że do zapłaty doszło dobrowolnie, wskazał jedynie, że pełnomocnik Spółki nie został przymuszony do otwarcia automatów i wyjęcia z nich pieniędzy. Ustalenia te, zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji, organy poczyniły na podstawie protokołu z czynności egzekucyjnej, w którym pełnomocnik Spółki nie wyraził żadnych zastrzeżeń wobec czynności poborcy skarbowego. Ustaleń tych i ich oceny nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, nie postawiono w niej bowiem ani zarzutów naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. przez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, ani zarzutów naruszenia przepisów o ocenie dowodów np. art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2011 r. sygn. akt II FSK 93/10). W związku z tym za niepodważoną i prawidłowo ocenioną należało uznać okoliczność, że pełnomocnik Spółki otworzył urządzenia do gier dobrowolnie i dobrowolnie opróżnił je z pieniędzy, które następnie przekazał poborcy skarbowemu, nawet jeśli wszystko to uczynił w reakcji na wezwanie poborcy skarbowego do zapłaty.

27 Rzutuje to bezpośrednio na ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Myli się Spółka twierdząc, że użyte w art. 68 § 1 u.p.e.a. sformułowanie "na wezwanie" można utożsamiać z wezwaniem do podjęcia przez zobowiązanego innych jeszcze czynności niż sama zapłata i upatrywać w nim źródła nakazu otwarcia urządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zwrot "na wezwanie" ustawa łączy z wyrażeniem "płaci", a nie ze sposobem pozyskania, czy lokalizacją gotówki. Innymi słowy, fakt, że poborca skarbowy stawił się w lokalu Spółki, gdzie znajdowały się automaty do gier i tam wezwał do zapłaty egzekwowanej należności nie oznacza, że doszło jednocześnie do zarządzenia otwarcia automatu, a co za tym idzie - naruszenia art. 68 § 1 w zw. z art. 47 u.p.e.a., przez brak uprzedniego doręczenia zarządzenia otwarcia urządzenia.

28 Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 68 § 1 w zw. z art. 67 § 1 u.p.e.a. Z przepisów tych wynika, że podstawę zastosowania środka egzekucyjnego stanowi zawiadomienie o zajęciu lub protokół zajęcia, co jednak nie dotyczy egzekucji z pieniędzy. Świadczy o tym użyte w art. 67 § 1 u.p.e.a. sformułowanie "z zastrzeżeniem art. 68 § 1", co sprawia, że w razie zastosowania art. 68 § 1 u.p.e.a. stosowanie art. 67 § 1 ustawy jest wyłączone. Oznacza to, że w przypadku ustnego wezwania poborcy skarbowego do zapłaty egzekwowanej należności i przekazania mu środków pieniężnych, dla skuteczności tej czynności nie jest wymagane sporządzenie protokołu zajęcia. Samo sporządzenie protokołu, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, skuteczności egzekucji z pieniędzy nie podważa, a to, że protokół nie został sporządzony na urzędowym formularzu z całą pewnością nie przesądza, wbrew temu co twierdziła Spółka, o nieważności czynności zajęcia.

29 Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.