Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2017 r., II FSK 1717/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2017 r., II FSK 1717/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA del. Katarzyna Wolna - Kubicka (sprawozdawca), Protokolant Magdalena Sadzyńska, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1049/14 w sprawie ze skargi P. M. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 07 lutego 2014 r., nr IPPB2/415-879/13-3/AS w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1049/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), uchylił zaskarżoną przez P. M. (dalej: "Skarżąca") interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 7 lutego 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

3 Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że Skarżąca złożyła wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego. We wniosku Skarżąca przedstawiła stan faktyczny, wskazując, że jest pracownikiem spółki F[...] Sp. z o.o., której właścicielem jest spółka prawa holenderskiego (FN[...] Sp. z o.o.), w której udziały posiada spółka FCV[...] (spółka komandytowa). Natomiast właścicielem tej ostatniej spółki jest FI[...] (spółka akcyjna), spółka prawa amerykańskiego notowana na giełdzie papierów wartościowych w USA (indeks Nasdaq). Skarżąca została objęta programem przyznawania akcji, przy czym program ten uległ zmianie w 2011 r., z tego też względu poniżej opisano dwie wersje tego programu.

4 I. Przyznanie akcji (Restricted Stock Award). W ramach programu, FI[...] przyznaje nieodpłatnie wybranym pracownikom F[...] określoną ilość akcji zwykłych FI[...]. Akcje objęte są zabezpieczeniem, zgodnie z którym nie można ich przez określony czas zbywać. Zabezpieczenie wygasa co roku w stosunku do 1/3 przyznanych akcji (oznacza to, że po pierwszym roku pracownik może zbyć 1/3 przyznanych akcji, po dwóch latach 2/3 przyznanych akcji, po trzech latach wszystkie akcje), ponadto jeśli stosunek pracy między pracownikiem a FI[...] lub jej spółką zależną (w tym F[...]) wygaśnie wskutek śmierci, zwolnienia z pracy po przepracowaniu 15 lat, niezdolności do świadczenia pracy lub rozwiązania umowy o pracę z winy FI[...]. lub jej spółki zależnej (w tym F[...]), wszystkie jeszcze nieprzysługujące prawa do akcji stają się automatycznie przysługujące. Jeśli stosunek pracy ulega rozwiązaniu z winy pracownika lub powodów innych, niż wymienione powyżej, wszystkie nieprzysługujące prawa do akcji wygasają zaś akcje przepadają na rzecz FI[...], która przetrzymuje w depozycie certyfikaty reprezentujące akcje przez czas, w którym obowiązuje zabezpieczenie. Ponadto pracownik nie ma prawa do zbywania akcji podlegających zabezpieczeniu. Skarżąca zauważyła, że FI[...] przyznaje akcje w danym roku kalendarzowym, lecz efektywnie akcje te zapisywane są na koncie maklerskim należącym do podatnika na przykład w roku następnym oraz w latach kolejnych i od tej daty liczone są terminy.

5 II. Przyznanie opcji (Nonqualified Stock Option). Od 2012 r. wybrani pracownicy FI[...] oraz spółek zależnych objęci są programem opcji (Nonqualified Stock Option). W ramach tego programu wybrani pracownicy FI[...] oraz spółek zależnych otrzymują prawo i opcję nabycia określonej ilości akcji F.[...] o wartości 0,001 USD. Cena realizacji opcji została określona na poziomie 4.25 USD. Prawo do wykonania opcji jest warunkowe: 1. Po upływie roku od daty przyznania opcji pracownik może wykonać opcję do limitu 1/3 wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie 1/3 akcji), po upływie dwóch lat pracownik może wykonać opcję do limitu 2/3 wszystkich przysługujących mu akcji (może nabyć maksymalnie 2/3 akcji), po upływie 3 lat pracownik może wykonać opcję w całości; 2. Prawo realizacji opcji wygasa po upływie dziesięciu lat od daty jej przyznania; 3. Jeśli stosunek pracy między pracownikiem a FI[...] lub jej spółką zależną wygaśnie wskutek śmierci, zwolnienia z pracy po przepracowaniu 15 lat (6 lat w przypadku dyrektorów), niezdolności do świadczenia pracy lub rozwiązania umowy o pracę z winy FI[...] lub jej spółki zależnej wszystkie jeszcze nieprzysługujące prawa opcyjne stają się automatycznie przysługujące; 4. Opcja jest niezbywalna i może być zrealizowana tylko przez osobę, która otrzymała opcję (zakaz nie dotyczy zbycia w drodze spadku); 5. Jeśli stosunek pracy ulega rozwiązaniu z winy pracownika wszystkie nieprzysługujące prawa do zrealizowania opcji wygasają. Skarżąca jest objęta jednocześnie dwoma wymienionymi programami. W związku z powyższym Skarżąca zadała następujące pytania:

6 1. Czy otrzymanie akcji, o których mowa w stanie faktycznym powoduje, że po stronie pracownika powstaje przychód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przychód powstaje (data zawiadomienia o przyznaniu akcji, czy też data, w której akcje fizycznie zapisywane są na rachunku maklerskim) oraz jaka jest stawka PIT? Co jest podstawą opodatkowania?;

7 2. Czy w momencie sprzedaży akcji po stronie Skarżącej powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania), jaka jest stawka PIT?;

8 3. Czy otrzymanie opcji na akcje, o których mowa w stanie faktycznym powoduje po stronie Skarżącej powstanie przychodu do opodatkowania. Jeśli tak, jakie jest źródło tego przychodu, w jakim czasie przychód powstaje oraz jaka jest stawka PIT?;

9 4. Czy w momencie zrealizowania opcji na akcje, o których mowa w stanie faktycznym po stronie Skarżącej powstaje dochód do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka PIT?;

10 5. Czy sprzedaż akcji nabytych w drodze realizacji opcji powoduje po stronie Skarżącej powstanie dochodu do opodatkowania? Jeśli tak, jakie jest źródło tego dochodu, w jakim czasie przedmiotowy dochód powstaje, jak go określić (co jest podstawą opodatkowania) oraz jaka jest stawka PIT?;

11 Odnosząc się do pytań nr 3, 4 i 5 Skarżąca stwierdziła, że otrzymanie opcji na akcje nie powoduje powstania po jej stronie przychodu do opodatkowania. Ponadto zdaniem Skarżącej w momencie zrealizowania opcji nie powstaje przychód do opodatkowania po stronie podatnika. Dopiero zbycie zakupionych akcji będzie generowało przychód z kapitałów pieniężnych. Zrealizowanie opcji nie powiększa majątku Skarżącej. W momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Cechą akcji jest to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. W momencie sprzedaży akcji po stronie Skarżącej powstanie przychód z kapitałów pieniężnych, przy czym podstawą opodatkowania będzie różnica pomiędzy osiągniętym przychodem zaś kosztami uzyskania przychodu będą wydatki poniesione na nabycie akcji (w przedmiotowym przypadku koszty wyznaczone będą przez cenę nabycia akcji).

12 W interpretacji indywidualnej z dnia 7 lutego 2014 r. Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe w części dotyczącej braku powstania po stronie Skarżącej przychodu podlegającego opodatkowaniu w momencie realizacji opcji na akcje, w pozostałym zakresie uznał za prawidłowe.

13 Interpretacja dotyczyła trzech pytań Skarżącej nr 3, 4 i 5. W uzasadnieniu wyjaśniono, że samo otrzymanie przez Skarżącą zawiadomienia o przyznaniu opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego objętych szeregiem restrykcji nie powoduje powstania po stronie Skarżącej przysporzenia majątkowego. Fakt otrzymania zawiadomienia nie uprawnia Skarżącej do nabycia akcji. Zatem w momencie otrzymania opcji nie powstaje obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast wykonanie opcji w ramach programu Nonqualified Stock Option skutkuje powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W przedmiotowej sprawie realizacja praw z opcji, przyznanych Skarżącej w ramach programu Nonqualified Stock Option następuje poprzez otrzymanie przez Skarżącą w zamian za opcje akcji spółki prawa amerykańskiego, które może sprzedać w dowolnym momencie. Realizacja praw wynikających z opcji, poprzez nabycie akcji spółki amerykańskiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, do których należą przedmiotowe opcje. Realizacja opcji jest więc równoznaczna z nabyciem akcji po umówionej cenie. Tym samym przychód z tytułu realizacji opcji należy utożsamiać z przychodem z kapitałów pieniężnych.

14 Minister powołał się na art. 30b ust. 3, ust. 1, ust. 5, ust. 6, art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 z późn. zm., dalej: "u.p.d.o.f.") i wyjaśnił, iż zbycie akcji nie stanowi realizacji opcji, jest to kolejna czynność podlegająca opodatkowaniu. O powstaniu przychodu należy bowiem mówić zarówno w momencie realizacji opcji jak i w momencie sprzedaży akcji nabytych w wyniku realizacji opcji. Przeniesienie momentu opodatkowania na czynność zbycia (sprzedaży) poprzez pominięcie realizacji opcji nie ma oparcia w obowiązujących przepisach prawnych. Skarżąca otrzymała opcję dającą prawo zakupu akcji po określonej cenie. Istotą opcji nie jest zatem sprzedaż tych akcji, ale ich nabycie za określoną cenę. Realizacja opcji jest więc równoznaczna z nabyciem akcji po umówionej cenie. Tym samym przychód z tytułu realizacji opcji powstaje w dacie nabycia akcji spółki.

15 Zatem uzyskane przez Skarżącą w związku z realizacją przyznanych pochodnych instrumentów finansowych w postaci niezbywalnych opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego, przysporzenie majątkowe wynikające z udziału w programie Nonqualified Stock Option stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 ust. 1 u.p.d.o.f. opodatkowany 19% zryczałtowanym podatkiem w momencie realizacji instrumentu. Dochodem do opodatkowania będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji pomniejszona o cenę realizacji opcji.

16 Natomiast odnośnie podniesionej przez Skarżącą kwestii, czy sprzedaż akcji nabytych w drodze realizacji opcji powoduje powstanie dochodu do opodatkowania organ stwierdził, że zbycie przez Skarżącą akcji, które otrzymała w ramach realizacji programu Nonqualified Stock Option stanowi źródło przychodu podlegające opodatkowaniu, bowiem w takim wypadku osoby zbywające akcje uzyskają przychód z odpłatnego zbycia akcji, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.

17 W skardze na powyższą interpretację indywidualną Skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 11 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.; - art. 121 § 1 w zw. z art. 14e § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm., dalej: "o.p."; - art. 14c § 2 o.p.

18 W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji indywidualnej, wniósł o jej oddalenie.

19 W uzasadnieniu wyroku WSA zauważył, że sporną kwestią między stronami jest, czy realizacja praw wynikających z opcji, poprzez nabycie akcji spółki amerykańskiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Mając na uwadze stanowisko Ministra Finansów, iż realizacja praw wynikających z opcji, poprzez nabycie akcji spółki amerykańskiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, rozstrzygnięcia wymagało czy pracownicy Spółki otrzymując na preferencyjnych zasadach, wynikających z opisanego we wniosku programu Nonqualified Stock Option (po cenach poniżej wartości rynkowej) akcje spółki kapitałowej uzyskują, co do zasady, przychód dwukrotnie, a więc pierwszy raz w momencie otrzymania akcji po preferencyjnej cenie (realizacji opcji) a następnie przy ich sprzedaży, czy też przychód do opodatkowania powstaje tylko jeden raz, a więc w momencie odpłatnego zbycia tych akcji.

20 W ocenie WSA do realizacji praw wynikających z pochodnego instrumentu finansowego dochodzi poprzez wykonanie umowy zawartej w kontrakcie. W niniejszej sprawie z treści wniosku wynika, iż wykonanie umowy podlegać będzie na zakupie przez wnioskodawcę akcji za określoną z góry cenę. Nie wynika, natomiast, iż możliwa jest opcja wypłaty określonej kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wartością rynkową akcji a ustaloną wcześniej ceną za akcje. Pracownik płaci za nabycie akcji określoną cenę z góry skalkulowaną przez strony umowy bez względu na to jaka będzie wartość rynkowa akcji w chwili ich nabycia. Oprócz tego musi spełnić szereg warunków "pracowniczych" aby akcje po cenie określonej w umowie nabyć. Akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa jak i obowiązki wobec spółki będącej emitentem akcji. W momencie otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne. Cechą akcji jest to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia – w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. W sprawie nie może mieć zastosowania art. 24 ust. 11 i 12a u.p.d.o.f., bowiem nabywane przez Skarżącą akcje pochodzą od Spółki kapitałowej z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA), jednakże w ocenie Sądu, skoro w niniejszej sprawie akcje spółek amerykańskich nie są objęte dyspozycją art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., nie oznacza to, że w świetle przepisów u.p.d.o.f. dopuszczalne jest podwójne opodatkowanie przychodu. Organ interpretujący stoi na błędnym stanowisku, że przychód z tytułu nabytych akcji podlega opodatkowaniu w momencie ich nabycia jako różnica pomiędzy ceną zapłaconych akcji a ich wartością rynkową, mimo, iż jest to tylko wirtualna wycena, a nie faktycznie otrzymany przychód przez podatnika oraz drugi raz w chwili ich zbycia. W ocenie WSA nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma treść art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f WSA zwrócił uwagę, iż przepis ten dotyczy zarówno objęcia jak i nabycia akcji. W obu tych przypadkach wydatki poczynione na objęcie lub nabycie akcji (również, tak jak w niniejszej sprawie, na warunkach preferencyjnych, czyli poniżej cen rynkowych) mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Stanowi to istotny argument, iż również w przypadku nabywania akcji na preferencyjnych warunkach, podlegający opodatkowaniu "rzeczywisty dochód" pojawia się dopiero w momencie zbywania akcji. Natomiast okoliczność, iż akcje zostały nabyte bądź objęte nieodpłatnie lub po cenach preferencyjnych - niższych niż rynkowe, znajdzie odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu w przypadku odpłatnego zbycia tych akcji. Zasady opodatkowania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych zostały określone w art. 30b u.p.d.o.f. Sprzedaż akcji nabytych lub objętych po cenie niższej od ceny rynkowej oznacza niższy koszt uzyskania przychodów, a więc w konsekwencji zwiększenie podstawy opodatkowania i wyższy podatek dochodowy. Tak więc korzyść, którą uzyskuje podatnik (pracownik Spółki) w postaci objęcia lub nabycia na preferencyjnych zasadach akcji zostanie uwzględniona przy opodatkowaniu, jednakże w momencie realizacji dochodu czyli przy sprzedaży objętych lub nabytych w ten sposób akcji. Zatem jeżeli wykonanie kontraktu polega na zakupie instrumentu bazowego (np. papierów wartościowych - akcji) po ustalonej z góry wartości, po stronie zbywcy i nabywcy nie wystąpi ani przychód, ani koszt uzyskania przychodów, gdyż dochodzi do ekwiwalentnej zamiany aktywów między podmiotami. Koszty uzyskania przychodów mogą zatem powstać dopiero w chwili zbycia instrumentu bazowego, a spełnienie warunku realizacji praw z instrumentu pochodnego nie powoduje automatycznie uznania wydatków na nabycie instrumentu za koszt podatkowy. Przychód podatkowy nie powstaje w chwili otrzymania przez uprawnionego instrumentu bazowego (np. akcji), ale w chwili zbycia tego instrumentu bazowego.

21 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a także zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami następstwa procesowego według norm przepisanych..

22 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust 1 pkt 6 lit. a i b i pkt 10 u.p.d.o.f. co doprowadziło Sąd do uznania za nieprawidłowe stanowiska, że uzyskane przez wnioskodawcę przysporzenie majątkowe związane z realizacją przyznanych pochodnych instrumentów finansowych w postaci niezbywalnych opcji na akcje spółki prawa amerykańskiego - wynikające z udziału w programie Nonqualified Stock Option, stanowi przychód z kapitałów pieniężnych, opodatkowany 19 % zryczałtowanym podatkiem w momencie realizacji instrumentu, zaś dochodem do opodatkowania będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji.

23 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej został uszczegółowiony powyższy zarzut.

24 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

25 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

26 Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

27 Istotą sporu w tej sprawie jest ustalenie prawnopodatkowych konsekwencji wykonania (tj. realizacji) uzyskanych przez Skarżącą pochodnych instrumentów finansowych w postaci opcji (w ramach opisanego we wniosku programu Nonqualified Stock Option), w wyniku czego otrzymała ona akcje spółki amerykańskiej za z góry określoną, preferencyjną cenę. Kontrowersje dotyczą w istocie identyfikacji momentu powstania obowiązku podatkowego. Niesporne w sprawie jest natomiast to, że otrzymanie przez Skarżącą samych tylko opcji (podobnie jak zawiadomienia o przyznaniu opcji) nie skutkuje powstaniem po jej stronie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

28 WSA w Warszawie podzielił stanowisko Skarżącej, że korzyść majątkowa, którą uzyskuje podatnik w postaci akcji nabytych na preferencyjnych zasadach (tj. za cenę niższą od rynkowej w momencie nabycia) w chwili realizacji opcji na akcje nie rodzi obowiązku podatkowego. Przysporzenie to uwzględnione zostanie dopiero w momencie “realizacji dochodu", tj. przy sprzedaży objętych lub nabytych w ten sposób akcji. Zdaniem natomiast Ministra Finansów, wykonanie praw z opcji, poprzez nabycie akcji spółki amerykańskiej skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.). Dochodem do opodatkowania (wg stawki 19%) będzie wartość rynkowa akcji spółki prawa amerykańskiego w dniu realizacji, pomniejszona o cenę realizacji opcji. W ocenie organu zbycie tak uzyskanych akcji stanowi kolejną czynność podlegającą opodatkowaniu.

29 Powyższy problem był już przedmiotem oceny dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który nie podzielił stanowiska organu interpretacyjnego, prezentując pogląd jaki został wyrażony w zaskarżonym w niniejszej sprawie wyroku przez WSA w Warszawie (np wyrok z 21.07.2016 r. II FSK 1725/14, wyrok z 10.11.2016 r. II FSK 2243/14, 23.11.2016r II FSK 3675/14 wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie Internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni podziela poglądy wyrażone w tych wyrokach i zaprezentowany tam wywód prawny.

30 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zarysowanej wyżej kwestii spornej ma zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem. Zasada ta, wypływająca również z norm konstytucyjnych, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.

31 Problem przysporzenia uzyskanego przez podatnika w związku z realizacją opcji na akcje, w kontekście zakazu podwójnego opodatkowania, był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m.in. wyroki NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10, z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12, z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, czy też z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 347/12). Jak zwrócił uwagę NSA w ostatnim z przywołanych wyroków, podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z kapitałów pieniężnych) w zbieżnych z niniejszą sprawa okolicznościach faktycznych narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa, obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa, oznacza więc, że wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z dnia18 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 490/10). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami, przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FSK 525/10). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r. sygn.akt K 6/02, OTKA 2002/3/33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I FSK 972/09) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

32 Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy, nie sposób nie zauważyć, że aprobata wykładni dokonanej przez skarżący organ, skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego Nonqualified Stock Option za cenę niższą od rynkowej byłby opodatkowany dwukrotnie. Po raz pierwszy różnicę między ceną rynkową akcji, a ceną jej nabycia (preferencyjną) uznano za przychód podlegający opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) akcji. Po raz drugi różnica ta stanowiłaby część przychodu z odpłatnego zbycia tychże akcji. Rozpatrujący sprawę skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentowany w wyroku z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, że obowiązujące przepisy nie pozwalały bowiem w takim przypadku ustalić kosztów uzyskania przychodów na podstawie art.22 ust.1 pkt 2 u.p.d.o.f. Z kolei w art.30b ust.2 u.p.d.o.f. (stanowiącym lex specialis) zdefiniowano dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (a takim są akcje, stosownie do art. 5a pkt 1 u.p.d.o.f.) jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art.22 ust.1 f lub 1g lub art.23 ust.1 pkt 38, z zastrzeżeniem art.24 ust.13 i 14. Przepisy art.22 ust.1f lub 1g dotyczą nabycia akcji w zamian za wkład niepieniężny, nie miałyby zatem zastosowania we wskazanym we wniosku stanie faktycznym. Art. 23 ust.1 pkt 38 u.p.d.o.f. pozwala natomiast na odliczenie jedynie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to uznać należy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Tym samym (przy uwzględnieniu stanowiska organu o odrębnym opodatkowaniu przychodu z wykonania opcji), w przypadku sprzedaży akcji uzyskanych w ramach omawianego programu motywacyjnego, nie byłoby możliwe uwzględnienie - jako kosztu uzyskania przychodów - wartości opodatkowanego przychodu z tytułu realizacji opcji. Dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji beneficjent będzie też uprawniony, na mocy art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w kwocie stanowiącej iloczyn ceny akcji wynikającej z opcji oraz ilości zakupionych akcji. Różnica między obliczonym w powyższy sposób przychodem a kosztem jego uzyskania stanowić będzie dochód z kapitałów pieniężnych. Z tych też powodów na aprobatę zasługuje pogląd Sądu pierwszej instancji, że skoro koszty uzyskania przychodów mogą powstać dopiero w chwili zbycia akcji, to przychód podatkowy nie powstaje w chwili otrzymania przez uprawnionego instrumentu bazowego (tu akcji), lecz w chwili jego zbycia. Wszystkie te rozważania prowadzą do wniosku, że nie zasługuje na uwzględnienie sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. art. 17 ust 1 pkt.6 lit. a i b i pkt 10 u.p.d.o.f.

33 W tym stanie rzeczy uznając, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a., skargę tę oddalił.