Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r., II FSK 1612/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r., II FSK 1612/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. O.-M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1590/12 w sprawie ze skargi J. O.-M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 27 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. O.-M. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1590/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. O.-M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 27 lipca 2012 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

3 W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w dniu 20 lipca 2012 r. do Izby Skarbowej w Krakowie wpłynął wniosek J. O.-M. z dnia 12 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W treści pisma strona wskazała, że ze względu na zły stan zdrowia i utrudnione poruszanie się poprosiła osobę trzecią o wysłanie odwołania i pomimo zapewnień tej osoby, że list zostanie nadany w dniu 4 czerwca 2012 r., osoba ta wysłała go dopiero w dniu 5 czerwca 2012 r. (tj. dzień po upływie terminu).

4 Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 27 lipca 2012 r. odmówił uwzględnienia żądania strony, uznając, że podanie o przywrócenie terminu zostało złożone z uchybieniem siedmiodniowego terminu, o jakim mowa w art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Organ zwrócił uwagę, że strona powzięła wiadomość o przekroczeniu terminu w dniu 9 lipca 2012 r., tj. w dniu doręczenia jej postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 3 lipca 2012 r., w którym stwierdzono uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Zatem termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu mijał w dniu 16 lipca 2012 r. Tymczasem strona nadała pismo w urzędzie pocztowym w dniu 18 lipca 2012 r.

5 W skardze do sądu administracyjnego J. O.-M. domagała się uchylenia powyższego postanowienia, podkreślając, że organ w ogóle nie odniósł się do dokumentacji lekarskiej wskazującej na jej zły stan zdrowia, a zatem nie można było ustalić kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu.

6 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w motywach rozstrzygnięcia odwołał się do unormowań zawartych w art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej podnosząc, że powołany przepis uzależnia przywrócenie terminu od równoczesnego spełnienia czterech przesłanek:

8 1) uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy,

9 2) wniesienia przez osobę zainteresowaną wniosku o przywrócenie terminu,

10 3) dochowania terminu wniesienia wniosku,

11 4) dopełnienia czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin.

12 Sąd przywołał następnie wypowiedzi doktryny i judykatury dotyczące okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, zwracając jednocześnie uwagę, że ciężar uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na wnioskodawcy. Organ podatkowy nie ma obowiązku podejmowania z urzędu działań wyjaśniających czy też sprawdzających co było rzeczywistą przyczyną opóźnienia czy też jakie były intencje wnioskodawcy przy formułowaniu okoliczności uchybienia terminu. Zdaniem Sądu, treść wniosku złożonego w niniejszej sprawie nie wskazywała na nieporadność strony i nie dawała w żadnym przypadku podstaw do żądania od niej dodatkowych wyjaśnień przedstawiających faktyczną przyczynę uchybienia terminu. Sama bowiem strona, która nie dokonała w terminie czynności procesowej, ma najlepszą wiedzę o przyczynach takiego stanu rzeczy i powinna przedstawić je klarownie i jasno, a przy tym w sposób odpowiadający rzeczywistości. W ocenie Sądu, podniesione przez skarżącą okoliczności nie uprawdopodobniały braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania.

13 Sąd zaakcentował ponadto, że skarżąca przedstawiła jedynie skierowanie do szpitala i orzeczenie o niepełnosprawności ale nie wnosiła o przeprowadzenie przez organ ewentualnie innych dowodów. Skarżąca nie wskazała, że w okresie pomiędzy otrzymaniem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania a dniem 18 lipca 2012 r. zaistniały takie przeszkody, które wykluczały możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Sąd podkreślił, że choroba może uzasadniać brak winy w uchybieniu terminu, jeżeli jest nagła i nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest natomiast wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Trzeba bowiem wykazać, że rodzaj choroby całkowicie uniemożliwiał dokonanie czynności w tym czasie oraz że nie istniała żadna możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Sąd zaznaczył końcowo, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony przez skarżącą w placówce pocztowej dopiero w dniu 18 lipca 2012 r., gdy tymczasem winien być złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Termin do złożenia wniosku mijał w dniu 16 lipca 2012 r., tj. po 7 dniach licząc od dnia następującego po dniu doręczenia stronie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

14 W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia J. O.-M. wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

15 Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

16 1) naruszenie art. 6 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poprzez nieudzielenie skarżącej występującej przed WSA w Krakowie bez profesjonalnego pełnomocnika wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczenia, co w rezultacie spowodowało pozbawienie skarżącej realnej możności ochrony swych praw (między innymi brak wskazania uprawnienia skarżącej do domagania się powołania biegłego dla oceny jej choroby, wpływu tej choroby na możliwość swobodnego poruszania się w okresie obejmującym ustawowy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, wpływ zażywanych leków na zachowanie skarżącej, jej zdolność do poruszania się i możliwość sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu),

17 2) naruszenie art. 162 Ordynacji podatkowej poprzez błędną interpretację przepisu w zakresie semantyki pojęć hipotezy normy wskazującej normatywne przesłanki przywrócenia terminu, a w rezultacie nieprawidłowe zastosowanie przepisu w sprawie dotyczącej skargi w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przez skarżącą.

18 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

19 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

20 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

21 Na wstępie podkreślenia wymaga, że spór w niniejszej sprawie nie koncentruje się wokół oceny okoliczności uzasadniających opóźnienie we wniesieniu odwołania, lecz wokół kwestii zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności (tj. zaskarżenia decyzji podatkowej organu pierwszej instancji). Treść postanowienia organu odwoławczego jednoznacznie potwierdza, że przyczyną odmowy uwzględnienia żądania strony było przekroczenie przez nią terminu przewidzianego w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej.

22 W tym kontekście skarżąca dopatruje się naruszenia art. 162 Ordynacji podatkowej, precyzując w dalszej części skargi kasacyjnej, iż chodzi w istocie o niewłaściwe zastosowanie § 2 powołanego przepisu. Jak wynika bowiem z przedstawionej przez stronę argumentacji, przyczyna uchybienia terminowi w niniejszej sprawie nie ustała z chwilą doręczenia postanowienia stwierdzającego ten fakt (jak przyjął organ i Sąd), lecz dopiero później. Choroba oraz stan świadomości skarżącej doznającej bólu i zażywającej leki z grupy opioidów nie pozwalały na wcześniejsze sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu. W konsekwencji błędnie – zdaniem autora skargi kasacyjnej - przyjęto, iż strona nie dochowała ustanowionego w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej terminu.

23 Z twierdzeniami strony skarżącej nie sposób się jednak zgodzić. Stosownie do powołanego wyżej art. 162 § 2: "Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin." Trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że skarżąca w istocie nie wskazała przeszkody, która uniemożliwiałaby jej złożenie wniosku o przywrócenie terminu w okresie przyjętym przez organ, tj. do dnia 16 lipca 2012 r. Innymi słowy, strona nie wykazała, że przyczyna uchybienia terminowi ustała dopiero po otrzymaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Za niewystarczające należało w tym względzie uznać powołanie się na niepełnosprawność skarżącej (zob. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - k. 21 akt administracyjnych) i jej stan zdrowia, bowiem okoliczności te – charakteryzujące się w danym przypadku ciągłością - samodzielnie nie wykluczały możliwości terminowego działania (tj. działania w terminie siedmiu dni, liczonego od dnia następującego po dniu otrzymania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania). Skarżąca nie wyjaśniła, jakie zdarzenie czy nagłe okoliczności przeszkodziły jej w przygotowaniu i złożeniu wniosku o przywrócenie terminu (samodzielnie bądź za pośrednictwem innych osób), umożliwiając podjęcie odpowiednich czynności dopiero w dniu 18 lutego 2012 r. Zasadnie podkreślono w zaskarżonym wyroku, że dla uznania choroby za usprawiedliwiającą opóźnienie, konieczne jest uprawdopodobnienie, że jej rodzaj całkowicie wykluczał dokonanie czynności w odpowiednim czasie, a także, że nie było żadnej możliwości skorzystania z pomocy innych osób. Z uwagi na fakt, że strona nie podała w istocie przyczyn uzasadniających wniesienie podania o przywrócenie terminu po upływie siedmiu dni od daty otrzymania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, przyjąć należało, że skarżąca nie dopełniła jednego z wymogów określonych w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Tym samym za bezpodstawny uznać należało zarzut naruszenia powołanego przepisu, bowiem jego zastosowanie na gruncie rozpatrywanej sprawy nie budziło zastrzeżeń wobec przekroczenia przez stronę siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.

24 Nieusprawiedliwiony pozostawał również zarzut dotyczący uchybień w zakresie art. 6 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Pierwszy z powołanych przepisów – w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. – stanowi, że "Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań." Nie ulega wątpliwości, że cytowane unormowanie nakłada na sąd administracyjny obowiązek informowania strony działającej bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika o czynnościach procesowych i konsekwencjach ich podjęcia lub zaniechania, przy uwzględnieniu okoliczności danego postępowania. Przepis ten nie stanowi jednak dla sądu źródła nieograniczonego obowiązku pouczania strony o wszelkich możliwych zachowaniach. Chodzi bowiem o wskazówki i pouczenia celowe z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i gwarancji procesowych strony jako podmiotu postępowania sądowoadministracyjnego (zob. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 28/123 – treść orzeczenia dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W żadnym zatem razie sąd nie jest zobligowany do zastępowania strony w dokonywaniu określonych czynności procesowych, czy sugerowaniu kierunku pożądanych działań. Jak trafnie zwrócono uwagę w orzecznictwie, oczekiwanie, by sąd sugerował stronie zgłoszenie środków dowodowych, jest zbyt daleko idące (zob. wyrok NSA z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2326/12 - treść orzeczenia dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a takich w istocie działań domagał się autor skargi kasacyjnej. W jego ocenie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powinien był w ramach realizacji obowiązku z art. 6 p.p.s.a. poinformować skarżącą o możliwości uzupełnienia materiału dowodowego o opinię biegłego potwierdzającą wpływ choroby skarżącej na niemożność terminowego przygotowania wniosku o przywrócenie terminu.

25 W świetle przedstawionych wyżej uwag stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej należało więc ocenić jako nieuzasadnione. Pomijając zagadnienie granic dopuszczalnego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, podkreślić przede wszystkim należało, iż nie jest rolą sądu informowanie strony o konieczności uzupełnienia materiału dowodowego, czy też nakłanianie strony do udzielania określonych wyjaśnień, bądź składania oświadczeń o określonej treści. Postępowanie takie nie stanowiłoby realizacji obowiązku informacyjnego z art. 6 p.p.s.a., lecz byłoby równoznaczne z wyręczaniem inicjatora postępowania sądowego w dowodzeniu zasadności zgłoszonych żądań. Z tych względów brak było również jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia przesłanki nieważności postępowania sądowego w oparciu o art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

26 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) i pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).