Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2017 r., II FSK 1253/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 2017 r., II FSK 1253/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA (del.) Teresa Porczyńska (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Po 662/14 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 7200 (słownie: siedem tysięcy dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2014r. w sprawie o sygn. akt I SA/Po 662/14, mocą którego oddalono skargę J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 maja 2014 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych.

3 Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że w dniu 23 kwietnia 2009 r. podatnik złożył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-38 w roku podatkowym 2008, wykazując zobowiązanie z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych w wysokości 298.965 zł.

4 W dniu 22 października 2013 r. podatnik wniósł o stwierdzenie nadpłaty argumentując, że dochód ze sprzedaży papierów wartościowych w 2008 r. korzysta ze zwolnienia podatkowego, uregulowanego w art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 202, poz. 1956 ze zm. – powoływanej dalej jako: "ustawa nowelizująca") oraz art. 52 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym w 2008 r. – dalej: "u.p.d.o.f.").

5 Naczelnik Urzędu Skarbowego P.-G. uznał stanowisko zaprezentowane we wniosku za nieprawidłowe i decyzją z dnia 28 lutego 2014 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w żądanej kwocie 298.965 zł.

6 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione warunki określone w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r., gdyż zbywane akcje nie zostały nabyte w trybie oferty publicznej dostępnej dla ogółu oraz akcje nie zostały dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi. Zdaniem organu zbywając akcje podatnik uzyskał dochód, którego źródłem jest przychód z kapitałów pieniężnych. Dochód ten podlega opodatkowaniu 19% podatkiem dochodowym od osób fizycznych na podstawie art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f.

7 Po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu decyzją z dnia 30 maja 2014 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu podatkowego pierwszej instancji.

8 Organ drugiej instancji podkreślił, że aby dochód ze sprzedaży akcji mógł korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f., muszą zostać spełnione jednocześnie cztery warunki:

9 1) akcje zostały nabyte przed dniem 1 stycznia 2004 r.;

10 2) nabycie akcji nastąpiło na podstawie oferty publicznej lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub art. 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi;

11 3) akcje dopuszczono do publicznego obrotu papierami wartościowymi;

12 4) sprzedaż tych akcji nie jest przedmiotem działalności gospodarczej.

13 Analizując zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że nabycie akcji nastąpiło przed dniem 1 stycznia 2004 r., a ich sprzedaż nie nastąpiła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

14 Mając na względzie, że oferta nabycia akcji została skierowana do pracowników, emerytów i rencistów, a także pracowników firm kooperujących z Przedsiębiorstwem A. P. w P., tj. do zamkniętego kręgu osób, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uznał, że przedmiotowe akcje nie zostały nabyte przez podatnika w ramach oferty publicznej.

15 Powołując się na przepisy art. 67 ust. 1 w związku z art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. Nr 157 poz. 1119 ze zm. – w skrócie: "u.n.r.f."), organ odwoławczy stwierdził, że organem właściwym do oceny, czy przedmiotowe akcje zostały dopuszczone do "publicznego obrotu" jest Komisja Nadzoru Finansowego. W kontekście powyższych regulacji prawnych organ drugiej instancji zaznaczył, że Komisja Nadzoru Finansowego w piśmie z dnia 28 lutego 2014 r. jednoznacznie wskazała, iż nie wydała zgody na dopuszczenie do obrotu publicznego akcji imiennych serii A spółki P. S.A. Okoliczność ta została także potwierdzona przez Dom Maklerski [...] W. w P., który w piśmie z dnia 23 stycznia 2014 r. poinformował, że akcje P. S.A. nigdy nie zostały wprowadzone do publicznego obrotu.

16 W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. R., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

17 - art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. poprzez błędne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego oraz przekroczenie swobodnej oceny dowodów,

18 - art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 52 pkt 2 lit. b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r. poprzez ich błędną wykładnię, co uniemożliwia zastosowanie zwolnienia przy sprzedaży akcji.

19 W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że w roku 1991 nie obowiązywały ustawy, na które powołują się organy podatkowe. Nabycie przedmiotowych akcji, nastąpiło w oparciu o przepisy Kodeksu handlowego.

20 Ponadto w opinii pełnomocnika strony, o fakcie nabycia akcji na podstawie oferty publicznej świadczą:

21 a) Instrukcja wydana na podstawie art. 5 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia 31 października 1991 r. przez Ministerstwo Przekształceń Własnościowych Departament Selekcji Wielkich Przedsiębiorstw, gdzie w pkt. 6 wskazano na następujące zasady:

22 - akcje spółki są na okaziciela i są one składane do depozytu w celu spełnienia wymogu, który będzie stawiany przez przyszłą ustawę o publicznym obrocie papierami wartościowymi akcjom, dopuszczonym do publicznego obrotu na giełdzie,

23 - Ministerstwo Przekształceń Własnościowych uważa, że przy tworzeniu spółek nie należy zawężać kręgu udziałowców lub akcjonariuszy jedynie do pracowników likwidowanego przedsiębiorstwa. Pożądane jest zaproszenie przez inicjatorów spółki, udziałowców lub akcjonariuszy spoza przedsiębiorstwa.

24 b) Ankieta "Prywatyzacja Przedsiębiorstw Państwowych", w której dyrektor spółki akcyjnej wskazał, że udziały w przedsiębiorstwie objęło 329 pracowników oraz 40 osób z zewnątrz.

25 W odpowiedzi na powyższą skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i uznając skargę za nieuzasadnioną.

26 W piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2014 r. skarżący wskazał, że w jego ocenie, zbycie akcji przeprowadzone zostało w sposób publiczny za pośrednictwem i przy nadzorze instytucji uczestniczącej w obrocie papierami wartościowymi (dom maklerski). Ponadto brak definicji legalnej pojęcia "publiczna oferta" w odniesieniu do okresu, w którym akcje były nabywane, w pełni legitymuje posłużenie się przy ustalaniu jego znaczenia dyrektywami wykładni językowej. Wykładnia językowa upoważnia do wniosku, że publiczny charakter oferty ma miejsce wtedy, gdy oferta adresowana jest do wszystkich, a nie tylko do ograniczonego kręgu osób.

27 Skarżący podniósł również, że w świetle wykładni językowej pojęcia "publicznej oferty" nie można zawężać do znaczenia "dostępny, przeznaczony dla wszystkich; odnoszący się do ogółu ludzi". Inne znaczenie tego pojęcia to "związany z jakimś urzędem, instytucją itp.; społeczny, powszechny, ogólny, nieprywatny; oficjalny, jawny". Definicja słownikowa podaje również zakres jego użycia, w tym również prawo publiczne - prawo określające stosunek jednostki do państwa oraz podmiotów prawa publicznego do siebie. Z powyższego wynika, że w przypadku gdy oferta jest nadzorowana przez organ publiczny, to również nosi znamiona oferty publicznej (w tym znaczeniu).

28 W przedmiotowej sprawie cała procedura od podjęcia decyzji o przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego po utworzenie spółki akcyjnej i akceptacji akcjonariatu była prowadzona w porozumieniu i pod nadzorem Ministra do Spraw Przekształceń. W procedurze zaistniał zatem element nadzoru publicznego, co uzasadnia twierdzenie, że nabycie akcji miało charakter nabycia w drodze publicznej procedury, a więc oferowane były w sposób publiczny.

29 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocenił, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

30 Sąd wskazał, że spór w sprawie dotyczy interpretacji zawartego w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. wyrażenia "oferta publiczna" bowiem skarżący twierdzi, że nabył akcje w ramach takiej oferty. Organ odwoławczy, co do zasady trafnie zauważył, analizując przesłanki warunkujące zastosowanie tego zwolnienia, że wszystkie z czterech wymienionych w tym przepisie przesłanek muszą zostać spełnione łącznie. Nie było między stronami sporu co do spełnienia dwóch przesłanek (nabycie przedmiotowych akcji nastąpiło przed dniem 1 stycznia 2004 r., a ich sprzedaż nie nastąpiła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej). Organ uznał jednak, że pozostałe dwie przesłanki, tj. nabycie akcji w drodze oferty publicznej oraz dopuszczenie akcji do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nie zostały spełnione. W szczególności organy podatkowe uznały, że skoro oferta nabycia akcji została skierowana do pracowników, emerytów i rencistów, a także pracowników firm kooperujących z Przedsiębiorstwem A. P. w P., tj. do zamkniętego kręgu osób, to przedmiotowe akcje nie zostały nabyte przez podatnika w ramach oferty publicznej.

31 Odmienne stanowisko skarżącego, oparte zostało między innymi na twierdzeniu, że w niniejszej sprawie nabycie miało charakter nabycia w drodze publicznej procedury, ponieważ kierowane było do szerokiego kręgu osób za pośrednictwem i przy nadzorze instytucji uczestniczącej w obrocie papierami wartościowymi.

32 Przystępując do oceny prawidłowości stanowiska organów podatkowych w kwestii wykładni wyrażenia "oferta publiczna" sąd podkreślił że nie jest to zagadnienie nowe, było ono już bowiem przedmiotem analizy w orzecznictwie krajowych sądów administracyjnych. Sąd uznał, że wobec braku definicji ustawowej pojęcia oferty publicznej (w momencie nabycia akcji – w niniejszej sprawie – 22 marca 1991 r.), to przy interpretacji tego pojęcia odwołać się należy do wykładni językowej tych pojęć. Wywodzi się zatem, że przez ofertę publiczną rozumieć należy taką, która skierowana jest do ogółu ludzi, do nieograniczonego kręgu osób. Wskazuje się przy tym, że nieuzasadnione jest odwoływanie się w tym zakresie do definicji obrotu publicznego, ponieważ pojęcia publicznej oferty nie można utożsamiać ze zdefiniowanym w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Ponadto sądy administracyjne zwracały uwagę, że wobec wieloznaczności samego pojęcia "publiczny", zasadnym jest dla nadania mu właściwego znaczenia, odwołanie się do kontekstu, w jakim słowo to jest użyte. W tym przypadku nie można pominąć, że oferta jest jednym ze sposobów zawarcia umowy (art. 66 § 1 k.c.), polegającym na wymianie oświadczeń woli stron, stanowczej propozycji zawarcia umowy i jej akceptacji (przyjęcia). Propozycja musi być kierowana do adresata, inaczej bowiem nie będzie równoznaczna z ofertą. Adresatem tym może być konkretna osoba (grupa osób) bądź nieograniczony krąg osób. Od ilości adresatów uzależniony jest niewątpliwie sposób ujawnienia propozycji zawarcia umowy. Przy oznaczonym adresacie, oferta może być ujawniona tylko jemu. W przypadku nieograniczonej ilości osób, sposób zaproponowania zawarcia umowy musi umożliwić każdej osobie możliwość zapoznania się z nią. W tym znaczeniu musi ona być jawna. Konieczność jej jawności wynika w tym przypadku z faktu kierowania jej do nieograniczonej liczby adresatów, a nie odwrotnie (jawność jest wtórna w stosunku do kręgu adresatów). Odróżnić należy przy tym zaoferowanie zawarcia umowy każdemu (bez stawiania warunków, które spełniają tylko niektóre osoby) od przyjęcia oferty tylko przez niektóre z osób z nieograniczonego kręgu adresatów. Aby uznać ofertę za publiczną nie musi ona być zaakceptowana przez ogół, ale każdy z ogółu ma mieć potencjalną możliwość zawarcia umowy na proponowanych warunkach (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1367/11, LEX nr 1354866 i powołane tam orzecznictwo).

33 W świetle powyższego sąd stwierdził, że nabycie akcji w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło na podstawie oferty publicznej, ponieważ oferta nabycia akcji została skierowana do pracowników, emerytów i rencistów, a także pracowników firm kooperującym z Przedsiębiorstwem A. P. w P., tj. do zamkniętego kręgu osób. To, że sporne akcje zostały nabyte przez osoby niebędące pracownikami P. nie dowodzą publicznego charakteru oferty nabycia akcji, ponieważ oferta ta została skierowana również do byłych pracowników Przedsiębiorstwa oraz pracowników firm współpracujących, co w dalszym ciągu stanowi zamknięty krąg potencjalnych nabywców.

34 Stwierdzenie braku istnienia tej przesłanki było wystarczające do odmowy stwierdzenia przez organy podatkowe nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych na rzecz skarżącego. Sąd ocenił, że organy podatkowe słusznie uznały, że nie została spełniona także druga z zakwestionowanych przesłanek, tj. brak dopuszczenia akcji do publicznego obrotu papierami wartościowymi.

35 Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że sporne akcje zostały do publicznego obrotu dopuszczone. Podkreślił, że organ odwoławczy prowadził w tym kierunku ustalenia, powołując się na stanowiska ustawowo właściwej i wyłącznie kompetentnej w tej kwestii instytucji państwowej (Komisja Nadzoru Finansowego) oraz podmiotu profesjonalnie i na mocy ustawy świadczącego usługi na rynku papierów wartościowych (dom maklerski). Jak wynika z ustaleń organu odwoławczego, Komisja Nadzoru Finansowego w piśmie z dnia 28 lutego 2014 r. jednoznacznie wskazała, iż nie wydała zgody na dopuszczenie do obrotu publicznego akcji imiennych serii A P. S.A. Okoliczność ta została także potwierdzona przez Dom Maklerski [...] W. w P., który w piśmie z dnia 23 stycznia 2014 r. poinformował, że akcje ww. spółki nigdy nie zostały wprowadzone do publicznego obrotu, a transakcja sprzedaży akcji tej spółki na rzecz "X." S.A. zrealizowana została na podstawie umów sprzedaży instrumentów finansowych, w wyniku których nastąpiło przeniesienie praw z akcji poza rynkiem regulowanym.

36 Organy podatkowe miały zatem uzasadnione podstawy do przyjęcia na podstawie powołanych stanowisk, że sporne akcje nie zostały dopuszczone do obrotu publicznego.

37 Konkludując sąd stwierdził, że organy podatkowe nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów postępowania i w bezspornych okolicznościach faktycznych sprawy prawidłowo odmówiły zastosowania przepisów prawa materialnego, określających warunki skorzystania ze zwolnienia podatkowego, o które ubiegał się skarżący.

38 Skargę kasacyjną od przedstawionego powyżej wyroku wniósł J. R. zaskarżając ów wyrok w całości.

39 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

40 1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nierozważenie i nieustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych przez pełnomocników skarżącego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w sprawie o sygnaturze I SA/Po 662/14, w tym w piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2014 r. oraz w toku rozprawy w dniu 3 grudnia 2014r.;

41 2) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez oddalenie skargi podatnika pomimo naruszenia przez organy podatkowe I i II instancji art 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn.zm., dalej jako Ordynacja podatkowa) polegające na nieustaleniu stanu faktycznego i ogólnikowym uzasadnieniu decyzji podatkowych;

42 3) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię w części dotyczącej przesłanki nabycia papierów wartościowych i w konsekwencji niezastosowanie art. 52 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 202, poz. 1956 ze zm.; ustawa z dnia 26.07.1991 r., dalej jako ustawa o p.d.o.f.);

43 4) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię pojęcia "papiery wartościowe dopuszczone do obrotu publicznego" polegającą na przeprowadzeniu wykładni tego pojęcia na podstawie przepisów ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, która nie obowiązywała w roku 2008 (w którym papiery wartościowe zostały zbyte przez Skarżącego) i w konsekwencji niezastosowanie art. 52 pkt l lit. b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 202, poz. 1956 ze zm.).

44 Mając na uwadze podniesione zarzuty strona skarżąca, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniosła o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2014 r. o sygn. akt I SA/Po 662/14 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, alternatywnie na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie ww. wyroku w całości i rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto strona skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

45 Skarżący podniósł w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że na dzień nabycia przez niego akcji nie istniał publiczny obrót papierami wartościowymi. Niemożliwe było zatem nabycie akcji ani na giełdzie papierów wartościowych ani w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, ani na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie przepisów ustawy z 21.08.1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

46 W tym stanie sprawy dla oceny, czy dochód skarżącego ze sprzedaży akcji podlegał wyłączeniu z opodatkowania na podstawie art.52 pkt.1 lit.b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, decydujące znaczenie ma stwierdzenie czy akcje zostały nabyte na podstawie "publicznej oferty".

47 W ocenie skarżącego zawężenie rozumienia pojęcia "publiczna oferta" do oferty skierowanej do ogółu społeczeństwa, dostępnej dla wszystkich, jest nieuprawnione. Inne równoprawne zdaniem skarżącego znaczenia to : "związany z jakimś urzędem czy instytucją, społeczny, powszechny, ogólny, nieprywatny, jawny, oficjalny". Skarżący wywodzi, że wykładnia literalna tego pojęcia może prowadzić do co najmniej dwóch równoprawnych rezultatów: - publiczny to kierowany do ogółu ludzi ale również - publiczny jako związany z urzędem czy instytucją. W tym drugim znaczeniu oferta nosi według skarżącego znamiona oferty publicznej, gdy oferta ta jest nadzorowana przez organ publiczny.

48 Skarżący podkreślił, że w marcu 1991 r. oferowanie do nabycia i obejmowanie akcji nowo zawiązywanej spółki F. [...] P. było możliwe wyłącznie na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27.06.1934 r. Kodeks Handlowy (Dz.U.z 1946 r. nr 57 poz.502 ze zm.), regulujący procedury emisji akcji na gruncie prawa prywatnego. Nie miała tu zastosowania ustawa z dnia 22.03.1991 r. o publicznym obrocie papierami wartościowymi, która weszła w życie 25.04.1991 r., ponieważ na dzień nabycia akcji przez skarżącego ustawa ta jeszcze nie obowiązywała. Jako istotne dla sprawy skarżący wskazuje, że zawiązanie spółki akcyjnej było elementem procesu prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego, które przebiegało pod nadzorem Ministra Przekształceń Własnościowych. Prywatyzację przeprowadzono w trybie ustawy z dnia 13.07.1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, jako prywatyzacja w drodze likwidacji. Decyzje na każdym etapie likwidacji przedsiębiorstwa państwowego i powoływania spółki akcyjnej były poddawane kontroli Ministra Przekształceń własnościowych. Powyższe powinno zdaniem skarżącego skutkować stwierdzeniem, że proces ofertowania akcji był nadzorowany przez organ publiczny, a w rezultacie ofertowanie następowało w ramach oferty publicznej.

49 Nadto skarżący wskazał, że oferta nabycia akcji w kapitale nowopowstającej spółki F. [...] P. była kierowana nie tylko do pracowników przedsiębiorstwa państwowego ulegającego likwidacji (nie byli to pracownicy spółki akcyjnej, ale właśnie likwidowanego przedsiębiorstwa), ale aktywnie poszukiwano innych interesariuszy. Zgodnie z ankietą Prywatyzacja Przedsiębiorstw Państwowych, struktura własności w nowo założonej spółce (pkt 27 ankiety) przedstawiała się następująco: pracownicy zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego 94,1%, prywatni inwestorzy krajowi - 5,9%, w tym emeryci/renciści oraz pracownicy centrali handlu zagranicznego w Warszawie, która współpracowała z przedsiębiorstwem "P.".

50 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

51 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

52 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

53 Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a) , Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Tego rodzaju przesłanki enumeratywnie wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiły w rozpatrywanej sprawie.

54 Skargę oparto na obu przesłankach wskazanych w art.174 p.p.s.a. to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

55 Skarżący zarzucił naruszenie art.145.§ 1 pkt.1 lit.c) w zw. z art.151 poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy podatkowe art.122, art.187 § 1 i art.191 ustawy Ordynacja podatkowa. Nienależyte wyjaśnienie istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, powoduje naruszenie zasad: prawdy obiektywnej (art. 122 Ordynacji podatkowej) i zupełności postępowania podatkowego (art. 187 tej ustawy), co w konsekwencji prowadzi do uchybienia zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 191 tej ustawy), gdyż punkt widzenia przyjęty w decyzji budzi wątpliwości, co stanowi również wadę uzasadnienia takiej decyzji (art. 210 § 4 przywołanej ustawy).

56 Skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymaga wskazania przepisu postępowania, któremu uchybił sąd I instancji, a także wyjaśnienia, z czego strona wywodzi, że naruszenie to mogło wpłynąć na treść rozstrzygnięcia.

57 Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.

58 Istotą sprawy jest rozstrzygnięcie czy spełniona została przesłanka nabycia przez skarżącego akcji w drodze publicznej oferty, dla stwierdzenia czy dochód podatnika ze sprzedaży tych akcji podlegał wyłączeniu z opodatkowania (art.52 pkt.1 lit.b) u.p.d.o.f.).

59 Skarżący nie zgadza się z wykładnią pojęcia "publiczna oferta" dokonaną w ustalonym stanie faktycznym. Nie wskazuje jednak dowodów, poza tymi , które były podstawą oceny przed Sądem pierwszej instancji, że oferta była skierowana do ogółu społeczeństwa, a nie do ograniczonej grupy osób, co mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Zarzut nie zasługiwał więc na uwzględnienie.

60 Granicę rozpoznawanej skargi kasacyjnej wyznacza zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 52 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych, dalej "u.p.d.o.f." (Dz.U.2016.2032 ze zm.) w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw, dalej "ustawa nowelizacyjna" (Dz.U. Nr 202, poz. 1956 ze zm.), polegającą na przyjęciu, iż pojęcie ,,oferta publiczna’’ użyta w art.52 pkt.1 lit.b) u.p.d.o.f. oznacza ofertę przeznaczoną (skierowaną) do ogółu społeczeństwa, przeznaczoną (dostępną) dla wszystkich.

61 Przypomnieć tu należy, że zwolnienie określone w art. 52 u.p.d.o.f. od początku obowiązywania ustawy było zwolnieniem ograniczonym w czasie. Pierwotnym terminem wygaśnięcia określonych tam zwolnień był dzień 31 grudnia 2000 r. Przed upływem tego terminu określone w tym przepisie zwolnienia zostały jednak przedłużone do końca 2003 r. Dochody ze zbycia papierów wartościowych zostały poddane opodatkowaniu od dnia 1 stycznia 2004 r., kiedy zaczęły obowiązywać przepisy, wprowadzone ustawą nowelizacyjną.

62 Jednakże ustawodawca, kierując się przede wszystkimi względami ochrony praw nabytych podatników, wprowadził – w art. 19 ust. 1 pkt 2 oraz 3 powyższej noweli – zasadę, że podatnicy, którzy nabyli papiery wartościowe przed dniem 1 stycznia 2004 r., na warunkach określonych w ówcześnie obowiązującym art. 52 u.p.d.o.f. nie będą obciążeni podatkiem kapitałowym niezależnie od tego, w którym roku sprzedadzą te papiery. Art. 52 pkt 1 lit. b) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2004 r. zwalniał w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do końca 2003 r. dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych poza działalnością gospodarczą, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 nieobowiązującej już ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

63 W związku z powyższym, aby możliwe było odstąpienie od opodatkowania zbycia papierów wartościowych na podstawie art. 19 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. w związku z art. 52 pkt 1 lit. b u.p.d.o.f. muszą zostać spełnione następujące warunki:

64 – akcje dopuszczono do publicznego obrotu papierami wartościowymi,

65 – nabycia dokonano przed dniem 1 stycznia 2004 r.,

66 – nabycie nastąpiło na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie przepisów art. 92 lub 93 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi,

67 – sprzedaż tych akcji nie jest przedmiotem działalności gospodarczej.

68 Jak z powyższego wynika, nie jest możliwe odstąpienie od opodatkowania w każdym przypadku, gdy odpłatnie zbywane są papiery wartościowe nabyte przed 1 stycznia 2004 r., albowiem muszą być spełnione powyższe warunki.

69 Akcje skarżący nabył przed dniem 1.01.2004 r. to jest w marcu 1991 r. Zasadnie podnosi skarżący, że w tym okresie nie obowiązywała jeszcze ustawa Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, a zatem nie było prawnie ustalonych przesłanek dopuszczenia akcji do publicznego obrotu papierami wartościowymi. Akcje skarżący sprzedał w 2008 r. Sprzedaż nie była przedmiotem działalności gospodarczej. Dla oceny zatem czy dochód ze sprzedaży akcji był zwolniony z opodatkowania ważąca pozostaje jedynie kwestia czy spełniony został warunek nabycia tych akcji przez skarżącego na podstawie publicznej oferty.

70 Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, że skoro oferta nabycia akcji została skierowana do pracowników, emerytów i rencistów oraz pracowników kooperujących z Przedsiębiorstwem A. "P." w P., to była to oferta skierowana do zamkniętego kręgu osób a nie oferta publiczna. Stanowisko to należy uznać za prawidłowe.

71 Art. 52 pkt 1 lit b) u.p.d.o.f., był wielokrotnie przedmiotem wykładni Naczelnego Sądu Administracyjnego w części w jakiej posługuje się określeniem ,,nabytych na podstawie publicznej oferty’’. W każdym przypadku posługując się wykładnią językową dochodzono do podobnych wniosków do jakich doszedł Sąd pierwszej instancji (por. wyroki NSA: z dnia 20.09.2011 r. II FSK597/10, z dnia 7.10.2014 r. II FSK 2707/12, z dnia 8.02.2017 r. II FSK 3507/16 wszystkie wyroki tu powołane dostępne są w CBOSA orzeczenia.nsa.gov.pl).

72 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, że przez pojęcie "nabycie na podstawie publicznej oferty" rozumieć należy nabycie na podstawie oferty skierowanej do ogółu ludzi, dostępnej dla wszystkich. Arbitralnie określony krąg adresatów nie może być utożsamiony z powszechną, niczym nie limitowaną dostępnością do propozycji oferenta. W konsekwencji publiczny charakter oferty ma miejsce wtedy, gdy oferta adresowana jest do wszystkich, a nie tylko do ograniczonego kręgu osób, czyli jak w tej sprawie do pracowników, byłych pracowników, emerytów i rencistów oraz pracowników firm współpracujących z Przedsiębiorstwem A. "P." w P. Dokonując wykładni słowa "publiczna" nie można nadawać znaczenia, które byłoby zaprzeczeniem jego powszechnego rozumienia, tj. wynikającego z językowych reguł wykładni. Nie mieści się w powszechnym określonym wyżej rozumieniu pojęcia "publiczna oferta" wykładnia tego pojęcia przyjęta przez skarżącego, że skoro proces ofertowania akcji był nadzorowany przez organ publiczny, to w rezultacie ofertowanie następowało w ramach oferty publicznej. Skierowanie oferty do określonej grupy adresatów wyłącza możliwość przyjęcia, że była to oferta publiczna. Bez znaczenia pozostaje tu także podnoszona w skardze okoliczność, że zbycie akcji w 2008 r. zostało przeprowadzone w sposób publiczny, za pośrednictwem i przy nadzorze domu maklerskiego, jako że sposób zbycia akcji nie jest przesłanką mającą wpływ, zgodnie z art.52 pkt.1 lit.b), na zwolnienie z podatku dochodowego dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych.

73 Przedstawiona wykładnia w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje również potwierdzenie w wykładni systemowej. Oferta jest zgodnie z art.66 § 1 ustawy Kodeks cywilny jednym ze sposobów zawarcia umowy uregulowanych w Kodeksie cywilnym. Polega on na wzajemnej wymianie oświadczeń woli stron: propozycji zawarcia umowy (oferta) i akceptacji tej propozycji, czyli jej przyjęcia. Z propozycją występuje oferent, który składa ofertę, czyli proponuje zawarcie umowy drugiej stronie, zwanej oblatem. Oświadczenie woli zawarcia umowy może być uważane za ofertę tylko wtedy, gdy ma charakter stanowczej propozycji, to znaczy sformułowanej w taki sposób, że do zawarcia umowy wystarcza bezwarunkowe "tak" oblata. Komentatorzy tego przepisu zdefiniowali pojęcie oferty wyjaśniając, że stroną oferty jest konkretny adresat. Oferta może być także skierowana do określonego kręgu osób albo do ogółu, czyli do niezindywidualizowanych osób (oferta publiczna - ad incertas personas) (komentarz do art.66 K.c. Stanisław Rudnicki, Roman Trzaskowski, stan prawny 1.03.2014 r.).

74 Zasadne jest stanowisko skarżącego, że w dacie nabycia akcji brak było uregulowań prawnych dotyczących publicznego obrotu papierami wartościowymi. Nie był możliwy obrót papierami wartościowymi na giełdzie papierów wartościowych, ani w regulowanym wtórnym pozagiełdowym obrocie publicznym, ani na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie przepisów nieobowiązującej jeszcze ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Zatem problem dopuszczenia akcji do publicznego obrotu nie mógł być oceniany na podstawie ustawy z dnia 22.03.1991 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

75 Jedyną kwestią podlegającą ocenie w celu ustalenia prawa skarżącego do zwolnienia z podatku dochodu uzyskanego w 2008 r. ze sprzedaży akcji była kwestia, czy spełniony został warunek nabycia tych akcji przez skarżącego na podstawie publicznej oferty. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny prawnej stanu faktycznego w tym zakresie.

76 W przedstawionym w uzasadnieniu wyroku sposobie odczytania normy prawnej art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. nie ma zatem żadnego błędu uzasadniającego zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie tego przepisu w analizowanej sprawie

77 W związku z powyższym nieuzasadnione odwołanie się przez Sąd pierwszej instancji do przepisów ustawy z dnia 22.03.1991 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, przywołanej w art. 52 pkt.1 b) u.p.d.o.f., która nie obowiązywała w dniu nabycia akcji przez skarżącego, gdyż weszła w życie 25.04.1991 r., to jest po ich nabyciu, i ocena na podstawie tej ustawy, czy sporne akcje były dopuszczone do publicznego obrotu, pozostaje bez wpływu na kierunek orzeczenia w tej sprawie w świetle zaprezentowanych wyżej rozważań.

78 Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na podstawie art. 204 pkt 1 oraz art.205 § 2 p.p.s.a.