Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2016 r., II FSK 1178/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2016 r., II FSK 1178/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA del. Maciej Kurasz (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Po 1085/13 w sprawie ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 14 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zaniechania poboru podatku rolnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 1085/13 oddalił skargę P. N. (dalej jako "Strona", "Skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 14 sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy zaniechania poboru podatku rolnego za poszczególne kwartały 2012 i 2013 r.

3 2. W orzeczeniu na podstawie akt administracyjnych ustalono następujący stan faktyczny: Skarżący wnioskiem z dnia 11 września 2012 r. wystąpił do Burmistrza Gminy C. z prośbą o zaniechanie poboru podatku rolnego ustalonego decyzją z dnia 7 lutego 2012 r., nr 848, w części dotyczącej III i IV raty za 2012 r. oraz zaniechania ustalenia podatku rolnego za 2013 r. w części dotyczącej I i II raty. W argumentacji wniosku podniósł, że w sprawie wystąpiły przesłanki określone w art. 13c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. – Dz. U. z 2006 r., nr 136, poz. 969 ze zm.) - dalej w skrócie: "u.p.r.", uzasadniające przyznanie ulgi podatkowej, tj. wystąpiła klęska żywiołowa, która spowodowała istotne szkody m.in. w ziemiopłodach. Skarżący wskazał, że w 2012 r. wiosenne mrozy zniszczyły ok. 40% zasiewów zbóż ozimych i ok. 50% zasiewów rzepaków ozimych. Zaznaczył, że ubezpieczyciele pokrywali zaistniałe szkody w ok. 25 %. Powstałe straty w zasiewach przełożyły się bezpośrednio zarówno na ceny pasz, jak i materiału siewnego. Zdaniem wnioskodawcy, dodatkowym kosztem związanym z w/w zjawiskiem jest wzrost kosztów agrotechnicznych, uprawowych, hodowlanych i stres związany z zaistniała sytuacją. W świetle powołanych wyżej okoliczności, podatnik uznał, że zasadnym jest zaniechanie ustalenia przez organ podatku rolnego w 2013 r.

4 3. Decyzją z dnia 6 grudnia 2012 r., Burmistrza Gminy C. odmówił zaniechania poboru podatku rolnego w części dotyczącej III i IV raty za 2012 r. oraz zaniechania ustalenia podatku rolnego za 2013 r. w części dotyczącej I i II raty. W wyniku wniesionego przez podatnika odwołania powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone w całości decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Lesznie z dnia 29 stycznia 2013 r., a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia 27 maja 2013 r. Burmistrza Gminy C. ponownie odmówił Skarżącemu zaniechania poboru podatku rolnego w części dotyczącej III i IV raty za 2012 r. oraz zaniechania ustalenia podatku rolnego za 2013 r. w części dotyczącej I i II raty. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że z treści art. 13 ust. 1 u.p.r. wynika, że przyznanie ulgi podatkowej, polegającej na zaniechaniu ustalania podatku rolnego albo zaniechania poboru w całości lub w części należności, uzależnione jest od poniesienia przez rolnika istotnych szkód w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, które spowodowane zostały wystąpieniem klęski żywiołowej. Przyznanie rzeczonej ulgi zależne jest zatem od wykazania przez podatnika, że poniósł on określone szkody w wyniku wystąpienia zdarzenia, określonego w ustawie jako klęska żywiołowa, a więc takie zdarzenie, które odbiega od przeciętnej normy. Wobec braku definicji legalnej "klęski żywiołowej" organ odwołał się do pojęć "żywiołu" i "klęski" zawartych w Słowniku Języka Polskiego i stwierdził, że w języku potocznym klęska żywiołowa to wielkie zniszczenie, niepowodzenie, czy nieszczęście, które jest "przejawem, skutkiem działania żywiołów natury". Natomiast pod pojęciem "istotnej szkody", o której mowa w art. 13c u.p.r., należy rozumieć stratę materialną w wysokości, która w znacznym (istotnym) stopniu obniża dochodowość gospodarstwa rolnego, uniemożliwiając, bądź znacznie utrudniając, samodzielne utrzymywanie się gospodarstwa rolnego z własnej produkcji rolnej, bez konieczności dodatkowego zewnętrznego zasilania finansowego. W ocenie organu I instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby podatnik poniósł istotną szkodę w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie. Przede wszystkim podkreślono, że z protokołu oszacowania wysokości szkód w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy z dnia 20 kwietnia 2012 r. sporządzonego przez Zespół Komisji dla gminy C., powołany zarządzeniem 226/09 Wojewody Wielkopolskiego z dnia 8 czerwca 2009 r., wynika, że Skarżący poniósł szkody w produkcji rolnej wynoszące: 50,0 % pszenżyto oz. (powierzchnia uprawy 12,03 ha), 10 % pszenżyto oz. (powierzchnia uprawy 1 ha), 50 % pszenica oz. (powierzchni uprawy – 6,5 ha), 10% jęczmień oz. (powierzchnia uprawy 2 ha), 50% jęczmień oz. (powierzchnia uprawy 4,8 ha), 0,00 % łąka (powierzchnia uprawy 4,67 ha). Wielkość zniszczeń stwierdzonych w gospodarstwie wnioskodawcy, w ocenie organu, nie uzasadnia przyznania podatnikowi żądanej ulgi, albowiem poniesione szkody w ziemiopłodach nie wydają się być istotne (podatnik nie wykazał szkody nawet połowy wszystkich ziemiopłodów). Wskazano także, że w świetle obecnej regulacji prawnej rolnik prowadzący gospodarstwo rolne obciążony pozostaje ryzykiem gospodarczym związanym z prowadzoną przez siebie działalnością. Bazując na doświadczeniu życiowym i zawodowym, wnioskodawca mógł i powinien przewidzieć często spotykane w Polsce - wiosenne mrozy, które nie są czymś nadzwyczajnym w tym okresie i odpowiednio się od nich ubezpieczyć - np. wykupując stosowną polisę ubezpieczeniową. Ponadto zaznaczono, że dopuszczone na polski rynek odmiany roślin ozimych posiadają zimotrwałość uwzględniającą warunki klimatyczne Polski, w tym dla Wielkopolski. Podkreślono, że dane przedstawione przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wskazują, że temperatura i pokrywa śnieżna w 2012 r. były charakterystyczna dla rejonu Wielkopolski i nie odbiegają od danych klimatycznych z innych lat. Analizowane temperatury powietrza nie odbiegają znacząco od normy, a więc nie miały miejsca żadne anomalie pogodowe. Zwrócono również uwagę, że podatnik nie wykazał żadnej szkody innych wskazanych w art. 13c u.p.r. dóbr materialnych. W rezultacie poczynionych rozważań Burmistrz Gminy C. doszedł do przekonania, że Strona nie poniosła istotnej szkody w rozumieniu art. 13c ust. 1 i ust. 3 u.p.r. Organ I instancji podniósł ponadto, że zasadą jest obowiązek uiszczenia podatków przez wszystkich podatników zwłaszcza prowadzących działalność, w tym rolniczą, a ewentualne zastosowanie względem wnioskodawcy przedmiotowej ulgi byłoby daleko idącym obciążeniem dla członków społeczności C. oraz budżetu gminy w stosunku do sytuacji materialnej wnioskodawcy.

5 4. Kwestionując powyższą decyzję w odwołaniu Skarżący wniósł o jej uchylenie i rozstrzygnięcie wniosku co do jego istoty. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie art. 13c u.p.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki do udzielenia wnioskowanej ulgi, a także rażące naruszenie przepisów art. 121, art. 187 i art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 749, ze zm.: dalej "O.p.").

6 5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie, decyzją z dnia 14 sierpnia 2013r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, a następnie odwołując się do treści art. 13c u.p.r., stwierdził, że jeżeli zostaną spełnione przesłanki do przyznania ulgi tj. wystąpi klęska żywiołowa i spowoduje ona istotne szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, to organ podatkowy nie może odmówić jej przyznania. Jednak, w celu podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie przyznania ulgi z art. 13 c u.p.r., konieczne jest dokonanie przez organ podatkowy oceny zaistnienia dwóch przesłanek: wystąpienia klęski żywiołowej i istotnych szkód. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie odkodowania definicji klęski żywiołowej zawartej w u.p.r. i w tym celu, stosując podstawowe reguły wykładni prawa, kierował się potocznym znaczeniem pojęcia "klęski żywiołowej". Zaznaczono, że ocena, czy dane zjawisko stanowi klęskę żywiołową może wymagać wiadomości specjalnych, tj. zasięgnięcia opinii wyspecjalizowanych instytucji. Opierając się na wyroku NSA z dnia 13 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Po 509/96, uznano, że właściwym do stwierdzenia, czy w określonej miejscowości wystąpiła klęska żywiołowa wydaje się być przede wszystkim Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. SKO podkreśliło, że ze znajdujących się w aktach informacji uzyskanych z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowego Instytutu Badawczego wynika, że wysokość temperatur we wskazanym okresie w 2012 r. w porównaniu do temperatur w tym samym okresie w poprzednich latach nie wskazuje na zaistnienie klęski żywiołowej. Zaznaczono, że temperatury w 2012 r. nie odbiegały znacząco od przeciętnej normy. Co więcej, analiza warunków pogodowych okresu wiosennego 2012 r. wskazuje, że temperatury były dużo wyższe od wartości średnich wieloletnich. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie wystąpiła klęska żywiołowa w rozumieniu art. 13c u.p.r. W ocenie SKO w sprawie nie została spełniona również druga z przesłanek warunkująca przyznanie ulgi, tj. poniesienie przez podatnika istotnej szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie. Podniesiono bowiem, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż Zespół Komisji w gminie C. szacując zakres i wysokość szkód w gospodarstwie rolnym Skarżącego spowodowanych przez ujemne skutki przezimowania ustalił szkody w produkcji rolnej wynoszące: 50% pszenżyto oz. (powierzchnia uprawy 12,03 ha), 10 % pszenżyto oz. (powierzchnia uprawy 1 ha), 50 % pszenica oz. (powierzchni uprawy – 6,5 ha), 10% jęczmień oz. (powierzchnia uprawy 2 ha), 50% jęczmień oz. (powierzchnia uprawy 4,8 ha), 0,00 % łąka (powierzchnia uprawy 4,67 ha). Mając na względzie powyższe SKO stwierdziło, że podatnik nie wykazał szkody nawet połowy wszystkich ziemiopłodów, a także żadnej szkody innych wskazanych w art. 13 c u.p.r. dóbr materialnych.

7 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie powyższej decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że podatek rolny jest kwalifikowany do podatków przychodowych. Z tych też powodów ustawodawca wprowadził do jego regulacji różne ulgi, których celem jest uwzględnienie określonych przypadków, które mogą obniżać podstawę opodatkowania, m.in. w sytuacji, w której gdyby podmiot był podatnikiem podatku dochodowego umniejszałby o nie podstawę opodatkowania. Taką też rolę pełni ulga wskazana w art. 13c u.p.r. Ustawodawca uznał bowiem, że nie do przyjęcia jest opodatkowanie podatkiem rolnym dochodów uzyskiwanych przez rolników w sytuacji, gdy występuje klęska żywiołowa wywołująca istotne szkody. Autor skargi zarzucił, że sformułowane przez Burmistrza Gminy C. definicje klęski żywiołowej, a tym bardziej klęski żywiołowej powodującej istotne szkody są wadliwe. Jego zdaniem organ myli pojęcia dotyczące wystąpienia klęski żywiołowej z wprowadzeniem stanu klęski żywiołowej. Stwierdza także, że na uwzględnienie nie zasługuje zaproponowana przez organ definicja istotności, zwłaszcza w sytuacji, gdy Rada Ministrów w dniu 3 kwietnia 2012r. przyjęła uchwałę określającą formy pomocy dla rolników i producentów rolnych, którzy w okresie zimowym na przełomie 2011 r. i 2012 r. ponieśli szkody w uprawach w wyniku ujemnych skutków przezimowania, w tym w wyniku wymarznięcia. Skarżący zwrócił uwagę, że Rada Ministrów zmieniła również rozporządzenie z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, co umożliwi realizację takiej pomocy. W przyjętym przez Radę Ministrów programie wprowadzono nową formę pomocy, której udzielać będzie ARiMR. Polegała ona na przyznawaniu wsparcia finansowego producentom rolnym na ponowne obsianie powierzchni, na których uprawy zostały zniszczone w wyniku ujemnych skutków przezimowania. Rolnicy poszkodowani przez klęski, a do tych należą zdaniem Rady Ministrów ujemne skutki przezimowania, w tym wymarznięcie upraw, będą mogli też otrzymać z ARiMR pomoc w postaci niskooprocentowanych tzw. kredytów klęskowych, czyli pieniądze na odtworzenie produkcji w swoich gospodarstwach. Wskazał także, że Rada Ministrów przyjęła również inne formy pomocy w tym polegające na stosowaniu przez wójtów, burmistrzów lub prezydentów miast ulg w podatku rolnym. W kontekście powyższego Skarżący stwierdził, że nie do przyjęcia jest stanowisko Burmistrza Gminy C., że szkody w wyniku, których zniszczeniu ulega prawie 50 % upraw nie są istotne, a nawet nie są szkodami wywołanymi w ramach wystąpienia klęski żywiołowej. Ponadto Skarżący stwierdził, że niezrozumiałym jest, dlaczego w sytuacji, gdy Burmistrz Gminy C. twierdzi, że na terenie jego Gminy nie wystąpiła klęska żywiołowa, pracę podjęła komisja powołana przez Wojewodę Wielkopolskiego, której zadanie polegało na oszacowaniu rozmiarów takiej klęski. Podkreślił, że na dane tej komisji w zaskarżonej decyzji powołuje się organ podatkowy, co, zdaniem Skarżącego oznacza, że Burmistrz tym samym przyznaje, iż w omawianym okresie klęska taka faktycznie wystąpiła. Skarżący zarzucił także, że Burmistrz Gminy C. w sposób niesprawiedliwy i nierówny traktuje podatników.

8 7. W odpowiedzi na skargę SKO w Lesznie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi.

9 8. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazanym na wstępie orzeczeniem oddalił skargę. W uzasadnieniu podniósł, iż ustawa o podatku rolnym nie definiuje pojęcia klęski żywiołowej, które zostało użyte przed ustawodawcę w powołanym powyżej przepisie. W doktrynie podkreśla się, że klęska żywiołowa, o której mowa w komentowanym przepisie, nie może być utożsamiana ze stanem klęski żywiołowej z art. 232 Konstytucji RP ani z pojęciem klęski żywiołowej z dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych (L. Etel, komentarz do art. 13c ustawy o podatku rolnym, LEX, wersja elektroniczna). Definicja klęski żywiołowej jest natomiast zawarta w ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558 ze zm.). Z art. 3 ust. 1 tej ustawy wynika, że przez klęskę żywiołową rozumie się katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem. Katastrofą naturalną jest zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu. Przez awarię techniczną w powołanej ustawie rozumie się gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości. W doktrynie podkreśla się jednak, że nie należy wprost odnosić powołanej powyżej definicji klęski żywiołowej z ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej do pojęcia wystąpienia klęski żywiołowej jako przesłanki zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 13c ust. 1 u.p.r (por. L. Etel, Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, Warszawa 2005 r., s. 453-454). Zwraca się uwagę, że wystąpienie klęski żywiołowej, nawet w rozumieniu omawianej tu legalnej definicji, wcale nie musi pociągać za sobą ogłaszania przez władze publiczne "stanu klęski żywiołowej". W orzecznictwie sądów administracyjnych można także spotkać próbę zdefiniowania pojęcia klęski żywiołowej. I tak, WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 14 listopada 2007 r. (I SA/Sz 176/07) stwierdził, że za klęskę żywiołową w rozumieniu art. 13c ustawy z 1984 r. o podatku rolnym uznane mogą zostać takie zdarzenia, które stanowiłyby konsekwencje zjawisk przyrodniczych (klimatycznych) odbiegających od przeciętnej normy, a o wystąpieniu tej klęski nie przesądza wprowadzenie stanu klęski żywiołowej. Mając na uwadze stanowiska prezentowane w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych, w ocenie Sądu rozpatrującego sprawę za klęskę żywiołową w rozumieniu art. 13c ust. 1 u.p.r uznać należy zdarzenia będące następstwem zjawisk nadzwyczajnych, tzn. odbiegających od przeciętnej normy. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego należy stwierdzić, że w sprawie niesporne jest, że u Skarżącego wystąpiły szkody spowodowane mrozem, który miał miejsce w marcu 2012 r. Z protokołu oszacowania wysokości szkód w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy z dnia 20 kwietnia 2012 r. sporządzonego przez Zespół Komisji dla gminy C., powołany zarządzeniem 226/09 Wojewody Wielkopolskiego z dnia 8 czerwca 2009r., wynika, że Skarżący poniósł szkody w produkcji rolnej wynoszące: 50% pszenżyto oz. (powierzchnia uprawy 12,03 ha), 10 % pszenżyto oz. (powierzchnia uprawy 1 ha), 50 % pszenica oz. (powierzchni uprawy – 6,5 ha), 10% jęczmień oz. (powierzchnia uprawy 2 ha), 50% jęczmień oz. (powierzchnia uprawy 4,8 ha), 0,00 % łąka (powierzchnia uprawy 4,67 ha). Tym samym nie ma wątpliwości, że Skarżący poniósł szkody w ziemiopłodach. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika natomiast, że skarżący nie poniósł szkody w budynkach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie. Przedmiotem sporu jest natomiast to, czy szkody te były wynikiem klęski żywiołowej w rozumieniu art. 13c ust. 1 u.p.r oraz czy szkody te były istotne w rozumieniu tego przepisu. Odnosząc się do powyższych zagadnień Sąd pierwszej instancji uznał, że prawidłowo wywiodły organy obu instancji, że stwierdzone u Skarżącego szkody nie były wynikiem klęski żywiołowej. Podkreślenia wymaga bowiem, że Burmistrz gminy C., po uchyleniu pierwotnej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, prowadząc po raz drugi postępowanie wszczęte wnioskiem Skarżącego o zaniechanie poboru podatku od nieruchomości na podstawie art. 13c ust. 1 u.p.r, zwrócił się do Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej o udostępnienie danych dotyczących temperatur w miesiącach styczeń, luty, marzec 2012 r. oraz w latach poprzedzających oraz o przekazanie danych dotyczących pokrywy śnieżnej w tym samym okresie. Analiza tych danych pozwala stwierdzić, że w marcu 2012 r. nie miała miejsca klęska żywiołowa w rozumienia art. 13c u.p.r., w znaczeniu zdefiniowanym powyżej. Nie wystąpiły bowiem zjawiska przyrodnicze (klimatyczne) nadzwyczajne, odbiegające w znacznym stopniu od przeciętnej normy. Trafnie podkreśliły organy obu instancji, że temperatura i pokrywa śnieżna w 2012 r. nie odznaczały się żadnymi anomaliami i były charakterystyczne dla rejonu Wielkopolski oraz nie odbiegały od danych klimatycznych z innych lat. Wobec powyższego nie została spełniona przesłanka wystąpienia klęski żywiołowej, od której uzależnione jest zaniechanie poboru podatku rolnego na podstawie art. 13c u.p.r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podatkowy prawidłowo zdefiniował pojęcie klęski żywiołowej i prawidłowo przeprowadził postępowanie podatkowe, pozwalające na ustalenie okoliczności faktycznych sprawy, w zakresie pozwalającym na stwierdzenie, że w marcu 2012 r. nie wystąpiła klęska żywiołowa. Istotne znaczenie dla dokonania ustaleń faktycznych ma dowód z dokumentów udostępnionych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Wynika z nich, że w marcu 2012 r. nie wystąpiły żadne nadzwyczajne zdarzenia atmosferyczne, odbiegające w znacznym stopniu od normy. Wobec powyższego należy podkreślić, że mimo niespornych szkód nie były one skutkiem klęski żywiołowej. Za taką nie można bowiem uznać mrozu typowego w tej strefie klimatycznej o tej porze roku. W sytuacji, gdy nie została spełniona przesłanka konieczna zastosowania instytucji uregulowanej w art. 13c u.p.r., bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalanie przez organ podatkowy, czy szkoda ta jest istotna w rozumieniu tego przepisu. Sam zakres szkody nie może bowiem przesądzić o zaniechaniu poboru podatku na podstawie art. 13c u.p.r., w sytuacji gdy nie jest ona spowodowana klęską żywiołową. Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest wystąpienie u skarżącego szkody w wyniku mrozu w marcu 2012 r. Mróz nie oznaczał wystąpienia klęski żywiołowej, o której mowa w art. 13c u.p.r., rozumianej jako zdarzenie odbiegające w znacznym stopniu od przeciętnej normy. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności danych udostępnionych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, nie pozwala bowiem na stwierdzenie, że mróz, który przyczynił się marcu 2012 r. do powstania szkód był czymś, co odbiegałoby od normy i można go uznać za klęskę żywiołową w rozumieniu art. 13c u.p.r. Tym samym wobec nie spełnienia przesłanki koniecznej zaniechania poboru podatku rolnego, tj. nie wystąpienia klęski żywiołowej, na rozstrzygnięcie sprawy nie może wpłynąć uznanie przez organ podatkowy, że szkoda ta była istotna lub nie w rozumieniu tego przepisu.

10 9. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa zarzucono na podstawie art. 173 § 1, art. 174, art. 176 i art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 13 c ust. 1 i 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 136, poz.969 ze zm.) polegające na niezastosowaniu przepisów o podatku rolnym w przypadku wystąpienia klęski żywiołowej, która wywołała istotne szkody w ziemiopłodach. Skarżący podkreślił, że błędem jest utożsamianie klęski żywiołowej ze stanem klęski żywiołowej w rozumieniu ustawy o stanie klęski żywiołowej, jako że klęska żywiołowa w rozumieniu art. 13c ust. 1 ustawy o podatku rolnym to zdarzenie, które odbiega od przeciętnej normy. Za tym, że w 2012 r. takie właśnie zdarzenie wystąpiło, przemawia podjęcie przez Radę Ministrów uchwały o pomocy dla rolników poszkodowanych przez klęski, do których zaliczono wymarznięcie upraw, a także dane o stratach w uprawach, przedstawione przez Główny Urząd Statystyczny, Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych oraz Krajową Radę Izb Rolniczych.

11 10. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną ani nie odniosło się do jej zasadności w innej formie procesowej.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

14 11. Jakkolwiek postawiony w niej zarzut odnosi się do naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, o kierunku rozstrzygnięcia, podjętego w zaskarżonym wyroku, zadecydowała w pierwszym rzędzie wykładnia art. 13c ust. 1 u.p.r., a nie zastosowanie tego przepisu. Kluczowe znaczenie miało bowiem wyjaśnienie, co oznacza pojęcie "wystąpienie klęski żywiołowej", gdyż w zależności od przyjętej definicji tego zwrotu odmienna mogła być ocena prawidłowości subsumcji (przyporządkowania) przepisu do ustalonej w sprawie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Definicje omawianego pojęcia, proponowane przez Skarżącego oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, są zasadniczo podobne: zdaniem Skarżącego klęska żywiołowa to zdarzenie, które odbiega od przeciętnej normy, zdaniem Sądu - zdarzenie będące następstwem zjawisk nadzwyczajnych, odbiegających od przeciętnej normy. Definicje te niuansuje ocenny w znacznym stopniu detal w postaci nadzwyczajności zdarzenia (w definicji Sądu) w odróżnieniu od "zdarzenia odbiegającego od przeciętnej" (w definicji Skarżącego), co prowadzi do odmiennej oceny w zakresie uznania, czy wystąpienie silnych mrozów na przedwiośniu odbiega od normy (jak twierdzi Skarżący), czy też nie stanowi zdarzenia nadzwyczajnego, odbiegającego od normy (jak uważa Wojewódzki Sąd Administracyjny). W obu definicjach zgodnie odżegnano się od możliwości oparcia się na legalnej definicji pojęcia, zawartej w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o stanie klęski żywiołowej, zgodnie z którą przez klęskę żywiołową rozumie się katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji, działających pod jednolitym kierownictwem. Pod pojęciem katastrofy naturalnej zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o stanie klęski żywiołowej należy rozumieć zdarzenie związane z działaniem sił natury, a w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi, albo też działanie innego żywiołu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, stan klęski żywiołowej wprowadza uchwałą Rada Ministrów. Z przepisów tych można wyprowadzić wniosek, że długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur może być uznane za katastrofę naturalną, która z kolei może być uznana za klęskę żywiołową, jeżeli jej skutki – między innymi – zagrażają mieniu w wielkich rozmiarach, wszakże pod warunkiem, że taką uchwałę podejmie Rada Ministrów.

15 12. Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że jeżeli ustawodawca nadał określonemu wyrażeniu znaczenie swoiste, legalnie je definiując, należy je rozumieć w takim właśnie znaczeniu, a nie w takim, jakie ma ono w języku potocznym. Ponadto, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 listopada 2003 r. (III RN 133/02), gdy prawo podatkowe przejmuje pojęcia prawne z innych działów (gałęzi) prawa, to albo przejmuje w znaczeniu ustalonym w tych działach, albo ustala ich znaczenie dla celów podatkowych w drodze definicji ustawowych; dyrektywa interpretacyjna, zgodnie z którą, jeżeli istnieje w systemie prawa wiążące ustalenie znaczenia zwrotów zawartych w przepisach, zwrotów tych należy używać w tym właśnie znaczeniu, ma charakter systemowy i uniwersalny, a zatem dotyczy również zwrotów używanych w prawie podatkowym, których znaczenia nie ustaliło prawo podatkowe, lecz inna gałąź prawa. Podzielając to zapatrywanie wolno więc stwierdzić, że skoro ustawodawca podatkowy posłużył się pojęciem "klęska żywiołowa", ale nie zdefiniował go swoiście na potrzeby ustawy podatkowej, przed sięgnięciem do reguły rozumienia tego wyrażenia zgodnie z potocznym znaczeniem użytych w nim słów, konieczne jest zbadanie, czy wyrażenie to zostało swoiście zdefiniowane w innym dziale (innej gałęzi) prawa. Jeżeli definicję taką można znaleźć, winna ona posłużyć także do interpretacji pojęcia na użytek prawa podatkowego.

16 13. W odniesieniu do mającego zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy pojęcia "klęska żywiołowa", zastosowanie przedstawionej zasady oznacza powinność przeprowadzenia wykładni zawierającego to pojęcie przepisu prawa podatkowego (ustawy o podatku rolnym) z posłużeniem się jego definicją, zawartą w ustawie o stanie klęski żywiołowej. Zawarta w tej ustawie legalna definicja tego pojęcia niewątpliwie jest nieporównanie węższa i bardziej restrykcyjna, niż definicje proponowane w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a także w dotychczasowej literaturze przedmiotu i dotychczasowym orzecznictwie, gdzie albo odsyła się do wiadomości specjalnych (l. Etel, op. cit.), pojęcia w ogóle nie definiując, albo poprzestaje się na odwołaniu się do konsekwencji zjawisk przyrodniczych (klimatycznych), odbiegających od normy (cytowany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podobnie także wcześniejsze wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 lutego 1997 r., SA/Wr 395/04, z dnia 28 lipca 1995 r., SA/Gd 1018/94 oraz z dnia 10 stycznia 2002 r., SA/Kr 2180/01, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2012 r., I SA/Gd 809/12), niemniej jako definicja legalna ma charakter prawnie wiążący i nie pozostawia swobody interpretacyjnej. Dostrzeżenie tej zależności uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny do zajęcia odmiennego stanowiska, niż uczyniono to w wymienionych judykatach.

17 14. Można dodać, że pewne wątpliwości w tym zakresie mogłaby spowodować okoliczność, że definicja zawarta w ustawie o stanie klęski żywiołowej zasadniczo ma charakter zakresowy, a więc ograniczony do tej tylko ustawy, o czym świadczy zastosowana w jej art. 3 ust. 1 formuła "ilekroć w ustawie jest mowa o...". Wątpliwości te rozwiewa jednak nowelizacja art. 13c ust. 1 ustawy o podatku rolnym, dokonana z dniem 1 stycznia 2016 r. na mocy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015r., poz. 1045), polegająca na zastąpieniu zwrotu "w razie wystąpienia klęski żywiołowej" zwrotem "w przypadku wprowadzenia stanu klęski żywiołowej". W uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej wskazano, że nadanie nowego brzmienia – między innymi – art. 13c ust. 1 u.p.r., wynika z konieczności doprecyzowania przepisów dotyczących przyznawania ulg w podatku rolnym w razie wystąpienia klęski żywiołowej, przez odniesienie się do pojęcia stanu klęski żywiołowej, określonego w ustawie o stanie klęski żywiołowej. Ponieważ z woli ustawodawcy nowelizacja ta ma charakter jedynie doprecyzowujący, a nie normatywny, należy uznać, że także w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. pojęcie "klęska żywiołowa" należało odnosić do definicji zawartej w ustawie o stanie klęski żywiołowej.

18 15. Odnosząc przeprowadzone rozważania do zarzutu postawionego w skardze kasacyjnej, należy stwierdzić, że nie jest on zasadny. Wbrew zawartym w nim twierdzeniom pojęcie "klęska żywiołowa", zastosowane w art. 13c ust. 1 u.p.r., należy rozumieć zgodnie z jego definicją, zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o stanie klęski żywiołowej. W konsekwencji niemożliwe było zastosowanie art. 13c ust. 1 i ust. 3 u.p.r. do strat powstałych wskutek wymarznięcia części zasiewów Skarżącego, jako że przymrozki, które straty te spowodowały, nie mogą być uznane za katastrofę naturalną będącą klęską żywiołową, w znaczeniu, jakie tym pojęciom nadaje ustawa o stanie klęski żywiołowej. Dlatego też nawet podjęcie przez Radę Ministrów uchwały o pomocy dla rolników poszkodowanych przez klęski, do których zaliczono wymarznięcie upraw, a także dane o stratach w uprawach, przedstawione przez Główny Urząd Statystyczny, Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych oraz Krajową Radę Izb Rolniczych, nie mogą świadczyć o spełnieniu przesłanki wystąpienia klęski żywiołowej, zgodnie z art. 13c ust. 1 u.p.r. warunkującej możliwość przyznania przewidzianej w tym przepisie ulgi podatkowej. Zarazem zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, że Skarżący niewątpliwie poniósł spowodowane mrozem szkody w ziemiopłodach, nie były one jednak wynikiem klęski żywiołowej; można jedynie zauważyć, że do tej słusznej konkluzji Sąd ten doszedł opierając się na innej definicji pojęcia "klęska żywiołowa", niż przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny.

19 16. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ponieważ skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

20 17. O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono wobec braku stosownego wniosku od strony wygrywającej sprawę w instancji kasacyjnej.