Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2020 r., II FSK 1058/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2020 r., II FSK 1058/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia del. WSA Paweł Dąbek, Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej U. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 468/17 w sprawie ze skargi U. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia 22 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od U. L. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. kwotę 900 (słownie: dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 7 września 2017r., sygn. akt I SA/Wr 468/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, oddalił skargę U. L. (dalej: Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. (dalej: Kolegium) z 22 marca 2017r., w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016r. (wyrok oraz powoływane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, dostępne są na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

3 Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu "naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 174 ust. 1 ppsa w zw. z 3 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3 i ust. 4 u.p.d.o.l. w zw. z art. 336 Kodeksu cywilnego poprzez ich błędną wykładnię".

4 W oparciu o tak postawiony zarzut, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zwrot kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

5 Kolegium w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosło o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

7 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

8 W pierwszej kolejności konieczne jest przypomnienie, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego artykułu. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.

9 Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroków sądu pierwszej instancji, o czym świadczy właśnie wskazane wyżej związanie podstawami skargi kasacyjnej, sprowadzające się do tego, że zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego określa autor skargi kasacyjnej podnosząc naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub przepisu postępowania. Sąd kasacyjny nie ma nie tylko obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Określenie danej podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył również innych przepisów, niedostrzeżonych lub pominiętych przy formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Ponadto, co istotne w rozpoznawanej sprawie, pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe.

10 Istotnym elementem skargi kasacyjnej jest jej uzasadnienie, które powinno zostać sformułowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, które skarżący kasacyjnie uznaje za naruszone. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 176 p.p.s.a., strona wnosząca skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć jej podstawy i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się bowiem do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok NSA z 18 października 2017r., sygn. akt II OSK 2702/16).

11 Formułując zarzut błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej powinien wskazać, na czym polegało niewłaściwe odczytanie przez wojewódzki sąd administracyjny treści przepisu, jak również powinien wskazać, jak przepis ten powinien być rozumiany (por. wyrok NSA z 10 września 2019r., sygn. akt I GSK 1323/18). Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno wobec powyższego zawierać argumentację na poparcie wykładni przepisów prawa materialnego, odmiennej od przyjętej przez sąd pierwszej instancji. W konsekwencji zarzut naruszenia prawa materialnego dla swej skuteczności, wymaga wykazania, jakie dyrektywy interpretacyjne wojewódzki sąd administracyjny naruszył, w konsekwencji czego ustalił niewłaściwe rozumienie normy prawnej i jakie powinno być prawidłowe rozumienie przepisu (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020r., sygn. akt I OSK 3808/18).

12 Powyższe uwagi ogólne były konieczne z uwagi na sposób sporządzenia oraz uzasadnienia skargi kasacyjnej, które dalece odbiegają od przedstawionych standardów.

13 Autor skargi kasacyjnej podniósł jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego, czyli zostały one oparte na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Na marginesie należy zauważyć, że w skardze kasacyjnej błędnie wskazano, że jest to "ust. 1", choć powołany przepis składa się z jedynie z dwóch punktów. Jako naruszony powołany został art. 3 (choć w skardze kasacyjnej jej Autor pominął nazwę jednostki redakcyjnej "art.") ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2019r. poz. 1170 ze zm. – dalej: u.p.o.l.). Wprawdzie w skardze kasacyjnej nie podano nazwy tej ustawy, lecz jedynie użyto skrótu "u.p.d.o.l.", lecz nie może ulegać wątpliwości, że Skarżąca miała na myśli przepisy u.p.o.l. Naruszenie przepisów ustawy podatkowej powiązano z naruszeniem art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019r. poz. 1145 ze zm. – dalej: k.c.). Przepisy te w opinii Skarżącej miały zostać naruszone przez Sąd pierwszej instancji przez ich błędną wykładnię, lecz nie zostało podane na czym ta błędna wykładnia miała polegać. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie tylko nie odniesiono się do wskazanych przepisów u.p.o.l., lecz również nie przedstawiono żadnej argumentacji ukierunkowanej na wykazanie, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni powołanych przepisów prawa materialnego i jaka powinna być ich prawidłowa wykładnia. Znalazło się w niej jedynie stwierdzenie, że "WSA powołał się w swoim uzasadnieniu na treść art. 336 Kodeksu cywilnego, który definiuje pojęcie posiadania" i opisano na czym polega posiadanie samoistne. Taki sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do nich. W przeciwnym wypadku należałoby domyślać się intencji Skarżącej z oderwanych od siebie sformułowań zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, które sporządzone została w sposób niezwykle lakoniczny i odbiegający od przyjętych zasad argumentacji prawniczej.

14 Skarżąca powołując się na określone fakty usiłowała, jak się wydaje, wykazać, że zachowanie części współwłaścicieli daje podstawy do przyjęcia, iż są oni posiadaczami samoistnymi udziału Skarżącej. Niemniej jednak okoliczności faktyczne na podstawie których można ustalić sposób i zakres posiadania określonej rzeczy, należą do ustaleń faktycznych. Ustalenia takie w postępowaniu podatkowym zostały przeprowadzone i na ich podstawie organy podatkowe doszły do wniosku, że nie można przyjąć, iż część współwłaścicieli może zostać uznana za posiadaczy samoistnych udziału Skarżącej. Stanowisko takie zaakceptował Sąd pierwszej instancji i dał wyraz swojemu stanowisko w obszernym uzasadnieniu, w którym powołał się na konkretne okoliczności pozwalające uznać za prawidłowe stanowisko Kolegium. Chcąc natomiast podważyć stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Skarżąca powinna postawić zarzuty naruszenia przepisów postępowania i wykazać, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw, aby oprzeć swoje rozstrzygnięcie na ustalonym w postępowaniu podatkowym stanie faktycznym. Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu takiego za Skarżącą postawić nie może. Samymi zaś zarzutami naruszenia prawa materialnego, nie można zwalczać ustaleń faktycznych (por. wyrok NSA z 22 stycznia 2020r., sygn. akt I FSK 1396/17).

15 W konsekwencji Skarżąca nie zakwestionowała, że pomiędzy współwłaścicielami obowiązuje umowa o sposobie korzystania z przedmiotowej nieruchomości (quoad usum), zawarta w oparciu o regulację art. 206 k.c. W takim zaś przypadku nie można mówić o samoistnym posiadaniu całej nieruchomości przez część współwłaścicieli, którzy na podstawie takiej umowy władają nią ponad swój udział (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 25 listopada 2015r., sygn. akt IV CSK 87/15 – LEX nr 1968455; z 8 maja 2014r., sygn. akt V CSK 324/13 – LEX nr 1491333).

16 Odnosząc się natomiast do wniosku pełnomocnika Skarżącej o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 23 lipca 2020r., wyjaśnić należy, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a., który w sprawie ma zastosowanie w związku z art. 193 p.p.s.a., nieobecność strony lub jej pełnomocnika powoduje odroczenie rozprawy tylko wtedy, gdy nieobecność wywołana jest nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Przepis ten z uwagi na zasadę szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 p.p.s.a.) nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Nieobecność pełnomocnika strony wywołana urlopem wypoczynkowym nie jest ani nadzwyczajnym wydarzeniem, ani też przeszkodą o jakich mowa w art. 109 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019r., sygn. akt I OSK 2301/17). Pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje bowiem z samego prawa umocowanie do udzielenia dalszego pełnomocnictwa na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 39 pkt 2 p.p.s.a.), a więc w przypadku gdy pełnomocnikiem jest radca prawny, do udzielenia substytucji na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. Prawo o radcach prawnych (Dz.U. z 2018r. poz. 2115 ze zm.). Oznacza to, że pełnomocnik Skarżącej miał możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego, który mógł przygotować się do rozprawy i reprezentować Skarżącą na rozprawie 23 lipca 2020r. Na możliwość ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego zwracał również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2017r., sygn. akt II OSK 2680/16. Wskazano w nim, że w przypadku pełnomocnika będącego radcą prawnym, sposobem na przezwyciężenie przeszkody w osobistym stawieniu się na rozprawie, jest udzielenie dalszego pełnomocnictwa (sybstytucji) innemu radcy prawnemu lub adwokatowi.

17 W realiach rozpatrywanej sprawy wymaga również podkreślenia, że okoliczności stanowiące przeszkodę do udziału w rozprawie powinny być podane precyzyjnie i wyczerpująco przez pełnomocnika wnoszącego o odroczenie rozprawy, z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji procesowej (por. wyrok NSA z 11 lipca 2019r., sygn. akt II OSK 2227/17). Pełnomocnik powinien w związku z tym między innymi szczegółowo wyjaśnić, z jakich powodów ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego jest niemożliwe. Tymczasem w niniejszej sprawie, wniosek o odroczenie rozprawy zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, że w związku z zaplanowanym urlopem wypoczynkowym, pełnomocnik wnosi o odroczenie rozprawy. Dlatego też wniosek o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 23 lipca 2020r., nie mógł zostać uwzględniony.

18 Naczelny Sąd Administracyjny mając powyższe na uwadze i działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowił art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.