Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2023 r., III FZ 57/23

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2023 r., III FZ 57/23

Sentencja

1 Dnia 20 marca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.Z. i S. Z. na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2240/20 w przedmiocie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R. Z. i S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 lutego 2016 r nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zarządzeniem z 17 lutego 2022 r., III SA/Wa 2240/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 121 poz. 2193).

3 Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe zarządzenie wnosząc o jego uchylenie w całości. Podnieśli, że wysokość wpisu od skargi kasacyjnej ustalana jest jako połowa wpisu od skargi, w związku z tym wnieśli o zmianę zarządzenia.

4 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

6 Istota zażalenia sprowadza się zaś do kwestionowania konstytucyjności podstaw prawnych obowiązku uiszczenia wpisu w sprawach sądowoadministracyjnych in genere. Strona zdaje się oczekiwać od Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonania tzw. szerokiej kontroli konstytucyjnej przepisów rozporządzenia oraz przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulujących zasady pobierania wpisu w sprawach sądowoadministracyjnych. Przypomnieć należy, że w przypadku postępowania zażaleniowego, odmiennie niż w postępowaniu ze skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami zaskarżenia (tj. sformułowanymi w zażaleniu wnioskami) i rozpoznaje ten środek odwoławczy niezależnie od podniesionych w nim zarzutów. Co więcej, w świetle art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Kierując się zatem wskazanymi kryteriami, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie uchybień Przewodniczącego Wydziału popełnionych przy wydawaniu zaskarżonego zarządzenia. Skoro Strona wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, od której jednocześnie nie uiściła należnego wpisu, a zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata, zasadne było wezwanie jej do uiszczenia brakującego wpisu od złożonego środka zaskarżenia. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego było określenie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu kreujące określoną należność pieniężną. Zgodnie zaś z art. 231 p.p.s.a. w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, pobiera się wpis stosunkowy. Przedmiot skargi uzasadniał więc na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji pobranie wpisu stosunkowego. W orzecznictwie przyjmuje się ,że przez "sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne" należy rozumieć te, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie lub nieistnienie (por. postanowienie NSA z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 227/08). Wpis stosunkowy powinien być pobrany od skargi na akt, który w sposób bezpośredni wiąże się z należnością pieniężną. Bezpośredni związek między taką należnością a obejmującym ją aktem zachodzi wtedy, gdy w danym akcie organ konkretyzuje (z reguły określa wysokość) należności por. postanowienie NSA z 21 maja 2013 r., sygn. akt I GZ 161/13).

7 Z uwagi zaś na to, że w myśl § 3 rozporządzenia wpis od skargi kasacyjnej co do zasady wynosi połowę wpisu od skargi, a wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie, ustalony stosunkowo do wartości należności pieniężnej objętej zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją organu podatkowego, wynosił 46 zł (czego Strona nie kwestionowała). Wpis od skargi wynosi zatem zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia 4% wartości przedmiotu zaskarżenia nie mniej niż 100 zł. Natomiast zgodnie z § 3 tego rozporządzenia wpis od skargi kasacyjnej oraz od skargi o wznowienie postępowania wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł. Słusznie zatem Skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł Zaskarżone zarządzenie Przewodniczącego Wydziału odpowiada zatem prawu.

8 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie nie podziela przy tym wątpliwości Skarżących dotyczących zgodności z Konstytucją RP przepisów będących podstawą wzywania do uiszczenia wpisu sądowego w sprawach sądowoadministracyjnych. Należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie niejednokrotnie zajmował się zagadnieniem kosztów postępowania sądowego.

9 W jednym z takich orzeczeń (postanowienie z 25 maja 2017 r., sygn. akt Ts 5/17, OTK ZU B/2017, poz. 167) podkreślono, że wymierzanie sprawiedliwości przez sądy, w tym także sądy administracyjne, wiąże się ściśle z kosztami procesu sądowego. Funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości z natury rzeczy generuje koszty, które w przeważającej części pokrywane są z budżetu państwa (jak choćby koszty utrzymywania samego wymiaru sprawiedliwości). Korzystanie z wymiaru sprawiedliwości nie jest jednak co do zasady bezpłatne. W orzecznictwie Trybunału przyjęto generalną zasadę odpłatności wymiaru sprawiedliwości, a co za tym idzie zarówno dostępu do sądu, jak i ukształtowania procedury sądowej w oparciu o tę zasadę (zob. wyroki: z 7 września 2004 r., sygn. akt P 4/04, OTK ZU nr 8/A/2004, poz. 81; z 17 listopada 2008 r., sygn. akt SK 33/07, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 154; z 7 marca 2013 r., sygn. akt SK 30/09, OTK ZU nr 3/A/20123, poz. 26). W omawianym postanowieniu Trybunał wprost odwołując się do jednego ze swoich wcześniejszych orzeczeń (w sprawie P 4/04) zaznaczył, że koszty sądowe są tradycyjnie uznanym instrumentem polityki państwa służącym do regulowania relacji stron stosunków procesowych oraz stymulowania decyzji jednostek co do sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony. Koszty postępowania służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i orzeczniczej sądów oraz selekcji roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. Koszty sądowe spełniają liczne funkcje: społeczne, fiskalne, a także służebne wobec wymiaru sprawiedliwości. Funkcja społeczna oznacza wpływ, jaki koszty postępowania wywierają na życie społeczne w sensie pozytywnym (ograniczenie pieniactwa, szykanowania przeciwnika, minimalizacja zachęt do ochrony fikcyjnych interesów i chęci niesłusznego wzbogacenia się kosztem przeciwnika etc), jak i negatywnym (np. utrudnienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, zaburzenia funkcjonowania zasady faktycznej równości uczestników postępowania). Funkcje fiskalne polegają na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Funkcje służebne wobec wymiaru sprawiedliwości przejawiają się przede wszystkim wpływem kosztów na zachowania stron w trakcie procesu. I - jak zauważa dalej Trybunał w postanowieniu z 25 maja 2017 r. - choć cytowane orzeczenie w sprawie P 4/04 dotyczyło przepisu z zakresu postępowania cywilnego, to argumenty w nim przedstawione cechuje adekwatność przy rozpoznawaniu spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wynika z nich, że nie jest jedynym celem kosztów sądowych ochrona interesów osób trzecich przed nadużywaniem prawa do sądu. Na gruncie postępowań sądowoadministracyjnych aktualne są inne funkcje tych kosztów, takie jak ograniczenie pieniactwa, minimalizacja zachęt do ochrony fikcyjnych interesów i chęci niesłusznego wzbogacenia się, uzyskanie częściowego zwrotu kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W tym zakresie koszty te bez wątpienia stymulują decyzje jednostek co do sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony.

10 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.