Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2023 r., III FSK 2375/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2023 r., III FSK 2375/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, , po rozpoznaniu w dniu 27 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej V. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1958/19 w sprawie ze skargi V. S. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz V. S. kwotę 560 (słownie: pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 19 grudnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę V. S. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 czerwca 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za marzec i kwiecień 2014 r. oraz umarzającej postępowanie za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2013 r. (sygn. akt III SA/Wa 1958/19 – wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

3 W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy:

4 Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z 4 lutego 2019 r. orzekł o odpowiedzialności skarżącego jako byłego prezesa zarządu solidarnie za zaległości ze Spółką z tytułu wpłat na PFRON.

5 Od ww. decyzji Strona wniosła odwołanie.

6 Minister postanowieniem z 27 czerwca 2019 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania.

7 W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON z 4 lutego 2019 r. została wydana w wykonaniu postanowienia Ministra z 6 grudnia 2018 r. Rozstrzygnięciem tym organ II instancji stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia 17.05.2017 r. z uwagi na brak prawidłowego wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odpowiedzialności skarżącego jako byłego prezesa zarządu solidarnie za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON. Jak bowiem wynikało z akt sprawy, cała korespondencja w sprawie była kierowana na nieaktualny, adres strony. Skoro zaś postępowanie nie zostało prawidłowo wszczęte, również i decyzja organu I instancji nie weszła do obrotu prawnego.

8 Stroną postępowania zakończonego postanowieniem Ministra z dnia 6 grudnia 2018 r. był Skarżący, reprezentowany na etapie postępowania odwoławczego przez pełnomocnika. Dlatego też rozstrzygnięcie zostało wysłane na adres pełnomocnika.

9 W wykonaniu tego postanowienia, Prezes Zarządu PFRON postanowieniem z dnia 17 grudnia 2018 r. wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności Skarżącego jako prezesa zarządu solidarnie za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON. Zostało ono skierowane na polski adres skarżącego, zamiast na adres jego pełnomocnika.

10 Organ odwoławczy stwierdził, że skoro zaś postępowanie nie zostało prawidłowo wszczęte, gdyż nie zostało ono doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi strony, również decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia 4 lutego 2019 r. nie weszła do obrotu prawnego. Brak przedmiotu zaskarżenia (decyzji), jest przedmiotową przyczyną niedopuszczalności odwołania.

11 W skardze zarzucono naruszenie: 1) art. 144 § 3 i § 5 w związku z art. 152a § 1 pkt 1 – 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.), 2) art. 138e § 3 w związku z art. 138 i § 2 o.p. poprzez uznanie, że strona była reprezentowana w postępowaniu przez pełnomocnika jeszcze przed wszczęciem tegoż postępowania.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił, że zarzuty skargi są niezasadne. Pierwszy dotyczył nieprawidłowego w ocenie skarżącego sposobu doręczenia skarżonego postanowienia. Doręczenie skarżonego postanowienia powinno nastąpić, w ocenie Skarżącego, za pomocą środków komunikacji elektronicznej, gdyż w odwołaniu został podany adres ePUAP.

13 Zdaniem Sądu wadliwość doręczenia skarżonego postanowienia dotyczy sposobu doręczenia (doręczenie przez operatora pocztowego, czy też doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej) a nie dokonania doręczenia osobie niewłaściwej (stronie, pełnomocnikowi). Doręczenie skarżonego postanowienia powinno nastąpić na wskazany przez pełnomocnika adres ePUAP. Niemniej w ocenie Sądu naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Skarżący nie został pozbawiony możliwości realizowania prawa do obrony i w istocie prawo to zrealizował wnosząc w ustawowym terminie skargę do sądu na doręczone pełnomocnikowi postanowienie.

14 Drugi zarzutu podniesiony w skardze związany jest ze skierowaniem postanowienia z dnia 17 grudnia 2018 r. o wszczęciu postępowania do pełnomocnika a nie bezpośrednio do strony.

15 Zdaniem Sądu ocena prawna organu odwoławczego dotycząca wadliwego wszczęcia postępowania nie spowodowała jednoczesnego wygaśnięcia pełnomocnictwa ustanowionego przez skarżącego. Wola skarżącego została bowiem uzewnętrzniona organowi a pełnomocnictwo nie zostało przez niego odwołane. Dlatego też stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe.

16 Skargę kasacyjną od wskazanego powyżej wyroku wniósł V. S., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości.

17 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.:

18 a) poprzez naruszenie prawa polegające na doręczeniu stronie odpisu zaskarżonego wyroku bez opatrzenia go stosownym podpisem albo pieczęcią, czego wymaga art. 74a § 12 p.p.s.a.,

19 b) poprzez naruszenie prawa polegające na akceptacji przez Sąd I instancji poglądu Ministra o słuszności zastosowania art. 228 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa przez co dodatkowo zaakceptowano naruszenie art. 138e § 3 o.p. w związku z art. 138i § 2 o.p.

20 Mając na uwadze powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

21 Uzasadniając pierwszy z podniesionych zarzutów strona skarżąca podniosła, że przesłany stronie, za pośrednictwem platformy ePUAP odpis zaskarżonego wyroku stanowi jedynie skan (format pdf). Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że ponieważ nie jest jasne, czy powyższe naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy zarzut w tym zakresie został sformułowany z ostrożności procesowej.

22 W pozostałym zakresie sedno sporu stanowi rozumienie pojęcia "sprawa" oraz "akta sprawy" w rozumieniu art. 138e § 3 Ordynacji podatkowej, do których należy złożyć pełnomocnictwo szczególne.

23 Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

24 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

25 Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie w obszarze zarzutu naruszenia art. 138e§ 3 ustawy Ordynacja podatkowa (o.p.), poprzez przyjęcie/zaaprobowanie przyjęcia niedostatecznie precyzyjnego stanu faktycznego (w zakresie stanu rozpoznawanej sprawy), co stanowiło istotną przeszkodę w jego prawidłowej - nie ulegającej wątpliwości – subsumcji pod wymienioną normę prawa postępowania podatkowego, co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

26 Na podstawie art. 138e§ 3 o.p.: Pełnomocnictwo szczególne udzielone na piśmie oraz zawiadomienie o jego zmianie, odwołaniu lub wypowiedzeniu w przypadku, gdy zostały utrwalone w postaci papierowej, składa się do akt sprawy według wzoru określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 138j§ 1 pkt 2 /rozporządzenie w sprawie pełnomocnictw § 1 pkt 2/ w oryginale lub jego notarialnie poświadczony odpis.

27 Podnieść należy, że - włączając w to postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonego postanowienia - w sprawie (czy też w określonym przedmiocie) toczyły się inne postępowania/ inne postępowanie; nie jest dostatecznie (bez wątpliwości) wiadomo, czy organy administracji uznały te postępowania za zakończone czy też za etapy, części tego samego postępowania. Ponadto, na pewno nie wiadomo, czy dla tych postępowań organy zakładały "akta sprawy", o których mowa w art. 138e§ 3 o.p., lub czy były to akta jednej sprawy, a jeżeli tak, to kiedy je założono. Nie jest jasne: kiedy, w jakiej formie, w jakim postępowaniu lub na jakim etapie postępowania pełnomocnik złożył pełnomocnictwo do akt sprawy; problemu nie załatwia sformułowanie o ujawnieniu informacji o ustanowieniu pełnomocnika, którym posłużył się Sąd pierwszej instancji. Ze sprawy można też wyinterpretować, że postanowienia doręczane były nietożsamym podmiotom (stronie – pełnomocnikowi, por. np. s. 2 ab initio i s. 3 in medio uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

28 Powyższe wątpliwości stanu – faktycznego – stanu sprawy – są uzasadnione i dotyczą istotnego problemu: występowania/ustanowienia pełnomocnika oraz, w tym kontekście, podmiotu, któremu, zgodnie z prawem, należało doręczać wydane rozstrzygnięcia. Brak dostatecznych, niewątpliwych ustaleń stanowi istotną przeszkodę dla prawidłowej subsumcji prawa, dla zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy, i czyni pozostałe zarzuty kasacyjne przedwczesnymi. W doprowadzeniu w sprawie do stanu niewątpliwej zgodności z prawem mogą i powinny być pomocne uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego: uchwała z dnia 25 kwietnia 2022 r., II FPS 1/22, uchwała z dnia 29 maja 2023 r., I FPS 2/23.

29 Z tych powodów, na podstawie art. 185§ 1 i art. 203 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.

30 s.del.WSA Bogusław Woźniak s.NSA Jacek Brolik s.NSA Stanisław Bogucki