Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III FSK 1995/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III FSK 1995/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, , po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 588/18 w sprawie ze skargi K.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 8 sierpnia 2018 r., nr 2001-IEE.711.195.2018 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 29 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 588/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA") oddalił skargę K.J. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej "Dyrektor") z 8 sierpnia 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

3 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący żądając przeprowadzenia rozprawy zaskarżył go w całości wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie zmianę zaskarżonego wyroku i częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wniósł także o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu zakończenia niniejszego postępowania. Sformułowano następujący zarzut: "Skarżonej decyzji zarzucam: - obrazę prawa administracyjnego procesowego - art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - poprzez nieprawidłowe uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania administracyjnego, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż powinno ono być umorzone w części, co do kwot zapłaconych lub wyegzekwowanych od innych dłużników, których odpowiedzialność dotyczy tego samego zobowiązania".

4 Dyrektor nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

6 Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

7 Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

8 W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

9 Skargę kasacyjną, w granicach, której działa Naczelny Sąd Administracyjny, można oprzeć stosownie do art. 174 p.p.s.a. na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

10 Zważywszy na sposób sformułowania zarzutów kasacyjnych, przede wszystkim rozważenia wymaga ocena spełnienia przez skargę kasacyjną ustawowych wymogów formalnych. Skarga kasacyjna jest bowiem szczególnym pismem procesowym, tj. wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 p.p.s.a. powinna ona zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skargę kasacyjną można zaś oprzeć na podstawie:

11 1. naruszenia prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

12 2. naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

13 Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy Skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie, a przedmiotem zarzutu mogą być tylko te przepisy, które zastosował Sąd I instancji lub które powinien był zastosować, lecz je pominął. Skarga kasacyjna powinna być skierowana przeciwko przyjętej w zaskarżonym wyroku podstawie prawnej rozstrzygnięcia, co oznacza wymóg powołania w pierwszej kolejności przepisów normujących działalność orzeczniczą sądów administracyjnych, a w dalszej kolejności wskazania przepisów materialnego lub procesowego prawa administracyjnego.

14 Podnieść także należy, że skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez sąd pierwszej instancji wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, a jej celem jest poddanie sądowej kontroli instancyjnej prawidłowości tego orzeczenia. Z tej przyczyny, podnoszone w niej zarzuty, aby były skuteczne, powinny wskazywać na uchybienia sądu, a nie organów podatkowych, co wynika z art. 173, art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. Braki skargi kasacyjnej w tym zakresie nie podlegają uzupełnieniu i czynią podniesiony w ten sposób zarzut nieskutecznym.

15 Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącego zaskarżonemu wyrokowi (a nie jak błędnie wskazano w skardze kasacyjnej "zaskarżonej decyzji") zarzucił obrazę prawa administracyjnego procesowego, tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Pełnomocnik Skarżącego wskazując na naruszenie przepisów u.p.e.a. nie powiązał ich z przepisami p.p.s.a. – gdy przecież sąd administracyjny działa w oparciu o regulację p.p.s.a. i "jedynie" kontroluje działania podjęte (bądź zaniechane) przez organy w zakresie stosowania przepisów wskazanej ustawy. Brak oznaczenia tych przepisów ogranicza zakres kontroli przeprowadzanej przez NSA. Sądy administracyjne nie stosują bowiem przepisów u.p.e.a., lecz przyjmują je jako normatywny wzorzec kontroli działań lub zaniechań administracji publicznej i mogą je naruszyć poprzez naruszenie tego wzorca (wyrok NSA z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 1170/21).

16 Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych - zdaniem Skarżącego - przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Natomiast uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

17 Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych (por. wyroki NSA z dnia: 5 sierpnia 2004 r., FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, Nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r., GSK 1423/04; 10 maja 2005 r., FSK 1657/04; 12 października 2005 r., I FSK 155/05; 23 maja 2006 r., II GSK 18/06; 4 października 2006 r., I OSK 459/06, z dnia 24 września 2021 r., I GSK 290/21).

18 Wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i niebudzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez Skarżącego. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Nie jest powołany do uzupełniania, ani interpretowania niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, ani też nie może domniemywać intencji Skarżącego i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 31 października 2017 r., I GSK 2343/15).

19 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że z powyższych względów nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Po pierwsze zarzut ten został postawiony w skardze kasacyjnej, która nie spełnia ustawowych wymogów formalnych. Autor skargi kasacyjnej nie wymienił bowiem przepisów p.p.s.a., których zastosowanie przez WSA miało stanowić naruszenie prawa. Niezależnie od tej okoliczności przypomnieć należy, że przedmiotem skargi do WSA było postanowienie dotyczące odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Przepis ten wymienia cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku, który ma stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd WSA wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności objętego tytułem wykonawczym, niemniej jest on zobowiązany do stwierdzenia czy obowiązek ten istnieje. W analizowanej sprawie Skarżący w swoim wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał się na nieistnienie obowiązku, a zatem pośrednio wskazał także na przesłankę określoną w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (domagał się on umorzenia postępowania egzekucyjnego w części, w jakiej obowiązek ten został wykonany przez innych dłużników solidarnych). Tymczasem, jak słusznie zwrócił uwagę WSA, nie może badać sprawy od strony merytorycznej, bo ten zakres obejmowało już wcześniej prowadzone postępowanie administracyjne lub sądowe, które zostało ostatecznie zakończone. W wyroku Sądu Okręgowego w L. z 28.12.2010 r. sygn. akt [...] (k. 1-6), który jest prawomocny i podlega wykonaniu, sąd orzekł wobec Skarżącego przepadek równowartości korzyści majątkowej, nie wskazując przy tym, że jest to zobowiązanie solidarne lub iż jest to zobowiązanie, którego egzekucja powinna być ograniczona o kwoty zapłacone lub wyegzekwowane już od innych współsprawców przestępstwa. A zatem w sprawie tej nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. wygaśnięcie obowiązku w części, w jakiej obowiązek ten wygasł w wyniku zapłaty lub wyegzekwowania od innych osób biorących udział w przestępstwie.

20 Biorąc zatem pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

21 Anna Juszczyk-Wiśniewska Sławomir Presnarowicz (spr.) Bogusław Dauter