Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2023 r., III FSK 1855/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2023 r., III FSK 1855/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk - Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1208/19 w sprawie ze skargi R. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 19 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. H. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 30 października 2019 r., I SA/Gl 1208/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę R. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 19 czerwca 2019 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

3 W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie:

4 1) prawa materialnego, tj. art. 162 § 1 o.p., polegającej na błędnej jego wykładni, sprowadzającej się do przyjęcia jako prawidłowej, że przepis art. 162 § 1 o.p. wymaga, że skarżący uprawdopodobni, że nie ponosi winy w niezachowaniu terminu do wniesienia odwołania, a zdaniem skarżącego przepis art. 162 § 1 o.p. nie wymaga udowodnienia okoliczności, że do uchybienia terminu doszło bez winy osoby zainteresowanej, a wystarczającym warunkiem przywrócenia uchybionego terminu jest natomiast uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy;

5 2) przepisów postępowania w myśl reguł określonych w rozdziale 11 Dowodów o.p., a nie jedynie uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy.

6 Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

7 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, a także zwrot kosztów postępowania, w tym zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

8 Zarządzeniem z 16 stycznia 2023 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia, w odrębnym piśmie procesowym.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

10 Skarga kasacyjna jest oczywiście niezasadna.

11 Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 162 § 1 o.p. Przepis ten, mający ewidentnie charakter procesowy, a nie materialnoprawny, stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy podmiot ten działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, od niego niezależnej. Innymi słowy o braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, tj. takiej której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu zalicza się np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inna osobą. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. m.in. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., II GSK 3163/15). Co jednak równie istotne, to na stronie spoczywa ciężar uprawdopodobnienia braku winy w niedochowaniu terminu. Organ nie ma obowiązku dociekać przyczyn spóźnienia strony, a jedynie ocenić przedstawione przez stronę okoliczności w świetle przesłanek z art. 162 § 1 o.p. Organ nie jest więc zobowiązany w świetle powołanego przepisu do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony (zob. wyroki NSA z 12 kwietnia 2022 r., II FSK 54/2 i 9 listopada 2022 r., III FSK 1111/21, wyroki WSA w Bydgoszczy z 14 lutego 2023 r., I SA/Bd 686/22 oraz Poznaniu z 20 grudnia 2022 r., I SA/Po 355/22 ).

12 W orzecznictwie wyrażany jest i taki pogląd, że aby uprawdopodobnić brak winy, strona wnioskująca o przywrócenie terminu powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją należytą staranność, uwzględniającą profesjonalny charakter działania oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, czego zdaniem sądu w niniejszej sprawie pełnomocnik nie uczynił. Co jeszcze istotne przepis art. 162 § 1 o.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od ustalenia stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Bez znaczenia zatem pozostaje kwestia czy do uchybienia terminu doszło w wyniku lekkomyślności czy niedbalstwa i jaki był ich stopień (zob. wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., I GSK 3411/18).

13 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach faktycznych sprawy, których skarżący nie zakwestionował, brak jest ustawowych przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowego odwołania.

14 Całkowicie chybiony jest zarzut opisany w punkcie 2 skargi kasacyjnej. Brak wskazania podstawy prawnej, w oczywisty sposób uniemożliwia jego merytoryczne rozpoznanie.

15 W judykaturze jak i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że zasadniczą cechą postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 183 p.p.s.a. Oznacza to związanie zarówno wnioskami skargi kasacyjnej, jak i jej podstawami. Nie ulega więc wątpliwości, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez NSA jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony, zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., II GSK 2678/14; J.P. Tarno, Odrzucenie skargi kasacyjnej, PP 2005, nr 6, str. 33 - 39).

16 Innymi słowy Sąd kasacyjny może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok NSA z 29 września 2016 r., II FSK 272/15).

17 Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

18 sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska