Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r., III FSK 172/22

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r., III FSK 172/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 640/20 w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2020 r., nr SKO.Pod./4140/1284/2019 w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 29 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 640/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA") oddalił skargę A. S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej "SKO") z 14 kwietnia 2020 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

3 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący żądając przeprowadzenia rozprawy zaskarżył go w całości wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

4 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."):

5 - obrazę art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.; dalej jako: "o.p."), z naruszeniem art. 239 b § 1 i 2 o.p., poprzez oddalenie skargi przez WSA na postanowienie SKO z 14 kwietnia 2020 r., podczas gdy doszło do błędnego zastosowania art. 239b § 1 i 2 o.p., poprzez pominięcie bądź błędne ustalenie kryteriów dla identyfikacji przez organ podatkowy I instancji kryteriów przesłanek negatywnych i pozytywnych zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności dla decyzji podatkowej z dnia 16 września 2019 r. poprzez:

6 - przyjęcie przez WSA za organem podatkowym I i II instancji rzekomo skutecznego uprawdopodobnienia, że zobowiązanie podatkowe wynikające z decyzji Wójta Gminy Z. z 16 września 2019 r., ustalające zobowiązanie podatkowe Skarżącego za rok 2017 r. w kwocie 18 143 zł nie zostanie wykonane przez Skarżącego;

7 - brak analizy danych zawartych w księdze wieczystej, dla których Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą o nr [...] pod kątem wynikających z niej ostrzeżeń dotyczących trwającego postępowania o ustalenie treści Kw ze stanem rzeczywistym w zakresie wskazania podmiotów pozostających właścicielem nieruchomości; fakt toczenia się takich postępowań w ocenie Skarżącego w przedmiotowej sprawie winien zostać uznany za przesłankę negatywną dla zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności;

8 - nieuwzględnienia charakteru toczącego się postępowania egzekucyjnego w stosunku do Skarżącego w zakresie innych należności podatkowych, w szczególności odpowiedniego zabezpieczenia roszczeń podatkowych względem Skarżącego na jego majątku;

9 - błędnego uznania za udowodniony fakt (nie)dysponowania przez Skarżącego majątkiem o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy;

10 - pominięcia, że Skarżący nie dokonuje żadnych czynności polegających na zbywaniu się majątku, a tym samym zmierzających do ewentualnego pokrzywdzenia wierzyciela;

11 Ponadto, w oparciu o treść art. 187 p.p.s.a. wniesiono o wyjaśnienie istotnego zagadnienia prawnego występującego w niniejszej sprawie tj. czy art. 239b o.p., powinien znajdować zastosowanie w stosunku do osoby wskazanej jako aktualny właściciel nieruchomości, w sytuacji gdy jednocześnie toczą się postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej ze stanem rzeczywistym w przedmiocie ustalenia właściciela nieruchomości. Zwrócono się także z wnioskiem o zbadanie przez skład rozpoznający niniejszą sprawę bądź ewentualne skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 193 Konstytucji RP: czy art 239b o.p., który nie przewiduje badania przez organ II instancji w trybie kontroli instancyjnej obok uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanek wymienionych w ww. przepisie jednoczesnej weryfikacji w ramach kontroli instancyjnej zasadności decyzji podatkowanej, której nadany został taki rygor, w szczególności w sytuacji jej zaskarżenia pozostaje zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z art. 7 oraz 64 Konstytucji RP.

12 SKO nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

14 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

15 Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

16 W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły.

17 Zauważyć należy, że wobec Skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny w tożsamym stanie faktycznym rozstrzygał w wyrokach, które zapadły również w dniu 19 kwietnia 2023 r. o sygn. akt: III FSK 174/22, III FSK 176/22, III FSK 193/22, III FSK 308/22. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podzielając stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach, w dalszej części uzasadnienia posłuży się przedstawioną tam argumentacją.

18 Zgodnie z art. 239b § 1 i 2 o.p., stanowiącym istotę niniejszej sprawy, decyzji nieostatecznej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy: 1) organ podatkowy posiada informacje, z których wynika, że wobec strony toczy się postępowanie egzekucyjne w zakresie innych należności pieniężnych lub 2) strona nie posiada majątku o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, które korzystałyby z pierwszeństwa zaspokojenia, lub 3) strona dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku znacznej wartości, lub 4) okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż 3 miesiące. Przepis § 1 stosuje się, jeżeli organ podatkowy uprawdopodobni, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. Jednocześnie należy wskazać, że stosownie do art. 239a o.p. decyzja nieostateczna, nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

19 WSA nie popełnił błędu uznając, że organy podatkowe obu instancji wykazały, że nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności było uzasadnione, gdyż spełnione zostały przesłanki z art. 239b § 1 pkt 1 oraz § 2 o.p. Niepodważonym jest istnienie obwieszczenia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla K.z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...] o pierwszej licytacji nieruchomości należących do Skarżącego jako dłużnika wraz z pismem wzywającym organ podatkowy do złożenia zestawienia podatków i innych danin publicznych należnych od Skarżącego, pod rygorem utraty prawa dochodzenia zaległych świadczeń od nabywcy nieruchomości. Prowadzona wobec Skarżącego egzekucja jest wystarczającą okolicznością wskazującą na prawidłowość zastosowania wymienionego przepisu. Bezspornym pozostaje, że wobec Skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne z trzech nieruchomości Skarżącego o łącznej powierzchni 1,8318 ha, prowadzące w istocie do znacznego uszczuplenia majątku Skarżącego, jak również przymusowe wyegzekwowanie zobowiązania podatkowego za 2017 r. Okoliczności te świadczą o tym, że duże jest prawdopodobieństwo niewykonania decyzji dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. Nadanie więc decyzji Wójta z dnia 16 września 2019 r. rygoru natychmiastowej wykonalności było prawidłowe. Przede wszystkim należy przyjąć, że stan faktyczny jest bezsporny, gdyż nie sformułowano na tym tle zarzutu w powiązaniu z przepisami regulującymi postępowanie dowodowe. Należy przypomnieć, że WSA dokonuje kontroli zastosowania przez organy podatkowe art. 191 o.p. według obowiązku ustalenia wszystkich faktów i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 122 o.p.), zebrania wszystkich dostępnych dowodów na okoliczności istotne dla zastosowania art. 239b § 1 i 2 o.p. i rozpatrzenia ich w sposób wyczerpujący, niezależnie od tego, czy potwierdzają one tezy organu czy twierdzenia podatnika (art. 187 § 1 w zw. z art.121 § 1 o.p.). Skarżący nie przywołał tych przepisów w skardze kasacyjnej. Opis zarzutu, jaki znalazł się w skardze kasacyjnej nie spełnia wymogów art. 183 § 1 p.p.s.a. Samo wskazanie, że błędnie uznano za udowodniony fakt (nie)dysponowania przez Skarżącego majątkiem o wartości odpowiadającej wysokości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, na którym można ustanowić hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, pozostaje poza kontrolą NSA. Przypomnieć trzeba, że zarówno z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten Sąd rozważone czy ocenione. Zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia. To oznacza, że stan faktyczny przyjęty przez WSA jest miarodajny w sprawie i egzekucja prowadzona wobec Skarżącego jest faktem.

20 Podobnie, jako niewystarczająco precyzyjny, należy ocenić opisany jedynie przez Skarżącego zarzut braku analizy danych zawartych w księdze wieczystej. Jakkolwiek fakt toczenia się postępowań w sprawie błędnych zapisów Księgi Wieczystej, co do uznania, że to nie on był właścicielem nieruchomości w ocenie Skarżącego winien zostać uznany za przesłankę negatywną dla zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności, to nie skonkretyzował on jednak na czym miałby polegać wpływ na wynik sprawy rozpoznawanej na podstawie art. 239b § 1 i 2 o.p. Ustalenia dotyczące prowadzenia egzekucji wobec Skarżącego nie zostały podważone, a te są wystarczające, by uznać, że wystąpiła przesłanka dla zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 239b § 1 pkt 3 o.p. Ustalenia te zresztą potwierdza sam Skarżący powołując się na nieuwzględnienie charakteru toczącego się postępowania egzekucyjnego w stosunku do niego w zakresie innych należności podatkowych. Jednocześnie podnoszone w skardze kasacyjnej wątpliwości co do własności nieruchomości mogły stać się okolicznością istotną dla prawidłowości decyzji, co do której orzeczono rygor natychmiastowej wykonalności, jednak decyzja ta co do okoliczności istotnych dla zastosowania art. 239b § 1 i 2 o.p., wypełnia przesłanki w nim zawarte. Mianowicie decyzja pozostawała w obrocie prawnym na moment orzeczenia o rygorze natychmiastowej wykonalności.

21 Podnoszona przez Skarżącego okoliczność nie dokonywania przez niego żadnych czynności polegających na zbywaniu się majątku, nie jest jedyną okolicznością umożliwiającą zastosowanie art. 239b § 1 i 2 o.p. Poza tym uprawdopodobnienie, o jakim mowa w tym przepisie oznacza, że organ nie miał obowiązku udowodnienia, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, a wskazanie na konieczność przymusowego ściągania należności Skarżącego (okoliczności istniejące) pozwalała na uznanie przyjętego przez WSA wnioskowania organu za obiektywne i racjonalne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ust. 2 o.p. z naruszeniem art. 239b § 1 i 2 o.p., za niezasadny.

22 Nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o wystąpienie do poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, czy art. 239b o.p. powinien znajdować zastosowanie w stosunku do osoby wskazanej jako aktualny właściciel nieruchomości, w sytuacji gdy jednocześnie toczą się postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej ze stanem rzeczywistym w przedmiocie ustalenia właściciela nieruchomości. Otóż przesłanką wystąpienia z takim wnioskiem jest wyłonienie się przy rozpoznawaniu sprawy zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości (art. 187 § 1 p.p.s.a.). Tymczasem kwestia prawna przedstawiona we wniosku, wbrew sugestii Skarżącego, takich wątpliwości nie budzi, nie dotyczy bowiem przesłanki z art. 239b § 1 i 2 o.p., tj. zagrożenia wykonania zobowiązania, ale ewentualnej prawidłowości egzekucji z nieruchomości przy wątpliwym właścicielstwie. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 239b § 1 i 2 o.p. z art. 7 oraz 64 Konstytucji RP, należy zauważyć, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis ten nie obliguje jednak sądu, a jedynie umożliwia sądowi przedstawienie Trybunałowi pytania prawnego, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Istotne także jest, że przedstawienie takiego pytania ma miejsce w sytuacji, gdy to sąd, a nie strona, poweźmie wątpliwości co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega konieczności wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym. Jak już wyżej wskazano, przesłanką wystąpienia przez sąd z pytaniem prawnym jest powzięcie wątpliwości co do konstytucyjności lub legalności aktu normatywnego stanowiącego podstawę orzeczenia sądowego w danej sprawie, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Jednocześnie Skarżący w żaden sposób nie rozwinął na czym miałaby polegać sygnalizowana niezgodność przepisu stanowiącego podstawę kontrolowanego postanowienia z wymienionymi przepisami Konstytucji RP.

23 Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

24 Mirella Łent Paweł Borszowski Sławomir Presnarowicz (spr.)