Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2023 r., III FSK 1475/22

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2023 r., III FSK 1475/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 684/22 w sprawie ze skargi G. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt: SKO Gd/276/22 w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt: SKO Gd/276/22; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz G. z siedzibą w G. kwotę 1922 (słownie: tysiąc dziewięćset dwadzieścia dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 684/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę G. w G. (dalej: Spółdzielnia) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: Kolegium) z 20 kwietnia 2022 r. w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za październik 2021 r. (wyrok ten oraz pozostałe powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

3 Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

4 Prezydent Miasta [...] (dalej: Prezydent) decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r określił Spółdzielni wysokość opłaty podwyższonej za gospodarowanie odpadami komunalnymi za październik 2021 r. w kwocie 7.572,50 zł. Kolegium, decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r. utrzymało tę decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że w październiku 2021 r. (łącznie trzykrotnie - w dniach 7, 11 i 18) w pojemnikach przeznaczonych na odpady, z którego korzystają mieszkańcy Spółdzielni znajdowały się odpady nieposegregowane. Okoliczności te zostały udokumentowane fotografiami wykonanymi przez pracownika przedsiębiorstwa zajmującego się odbiorem odpadów. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie dochowane zostały wymogi stawiane przez przepis art. 6ka ust. 1 ustawy za dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2021 r. poz. 888 ze zm.; dalej: u.c.p.g.), albowiem powiadomiono zarówno Prezydenta, jak i właściciela - w tym wypadku Spółdzielnię o niewłaściwej segregacji odpadów. Organ odwoławczy podniósł, że przepis ten nie przewiduje formy, terminu, ani jakiejkolwiek "procedury" związanej z powiadamianiem. Dlatego za dopuszczalne uznał poinformowanie właścicieli w każdej formie, która zapewnia możliwość zapoznania się z informacją. Prawidłowo zatem w niniejszej sprawie powiadomienie nastąpiło w formie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, które zostało zainicjowane w związku z niewłaściwą segregacją odpadów.

5 We wskazanym na wstępie wyroku Sąd podzielił stanowisko Kolegium. Również przyjął, że za powiadomienie może zostać uznane również zawiadomienie właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania administracyjnego - jak miało to miejsce w okolicznościach rozpoznanej sprawy.

6 Skargę kasacyjną wywiodła Spółdzielnia. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm. - dalej: O.p.) poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie podjął wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, skutkującej błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania jest równoznaczne z powiadomieniem właściciela o nieprawidłowym gromadzeniu odpadów przez odbiorcę odpadów, podczas gdy z prawidłowej oceny materiału dowodowego wynika, że odbiorca odpadów nie dopełnił ustawowego obowiązku polegającego na powiadomieniu właściciela o gromadzeniu odpadów w sposób nieselektywny, a w szczególności organ nie przeprowadził żadnych ustaleń w zakresie stwierdzenia czy podmiot dokonujący odbioru odpadów komunalnych zawiadomił skarżącą jako właściciela nieruchomości o braku selektywnego zbierania odpadów komunalnych na nieruchomości będącej własnością Skarżącej,

7 Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Spółdzielnia zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

8 1) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca została powiadomiona o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych poprzez zawiadomienie skarżącej przez organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania administracyjnego, podczas gdy podmiot odbierający odpady nie wypełnił obowiązku informacyjnego i nie powiadomił w żaden sposób skarżącej o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów;

9 2) art. 151P.p.s.a. w zw. z art. 6ka ust. 2 i 3 u.c.p.g. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że organ pierwszej instancji był uprawniony do wszczęcia postępowania i wydania decyzji, podczas gdy brak powiadomienia skarżącej o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych stanowi brak spełnienia przesłanek ustawowych wynikających z przedmiotowej ustawy.

10 Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z dnia 17 grudnia 2021 r. ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

11 Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), ze względu na konieczność rozpoznania jej bez zbędnej zwłoki oraz na ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna jest zasadna.

14 Problem prawny występujący w niniejszej sprawie, był już przedmiotem rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokami z 28 października 2022r., sygn. akt: III FSK 803/22; III FSK 804/22; III FSK 805/22; III FSK 806/22 III FSK 807/22 oraz z dnia 8 lutego 2023 r. III FSK 730/22, a ponieważ orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela argumentację zaprezentowaną w tych wyrokach, wykorzysta ją w dalszej części uzasadnienia.

15 Spór w sprawie dotyczy wykładni art. 6ka ust. 1 i 3 u.c.p.g. w zakresie ustalenia, czy powiadomienie przez podmiot odbierający odpady komunalne właściciela nieruchomości o przyjęciu jako niesegregowane (zmieszane) odpadów komunalnych, stanowi przesłankę (warunek) określenia opłaty podwyższonej za brak segregacji odpadów komunalnych.

16 Przepis art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. stanowi, że w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości. Stosownie do art. 6ka ust. 2 ww. ustawy, wójt, burmistrz lub prezydent miasta na podstawie powiadomienia, o którym w ust. 1, wszczyna postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie natomiast z art. 6ka ust. 3 u.c.p.g., wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc lub miesiące, a w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6j ust. 3b, za rok, w których nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, stosując wysokość stawki opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 6k ust. 3.

17 Powołany art. 6ka u.c.p.g. określa skutki niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych określonego w art. 5 ust. 1 pkt 3 u.c.p.g. W przepisie tym przedstawiono przede wszystkim przesłanki wszczęcia postępowanie administracyjnego i wydania decyzji określającej wysokość podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

18 Pierwszą z przesłanek uzasadniających wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest niedopełnienie przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. W przypadku stwierdzenia tej okoliczności podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia wójta, burmistrza lub prezydenta oraz właściciela nieruchomości o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych i przyjęciu ich jako niesegregowanych (zmieszanych). Wskazane przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, by możliwe było po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego określenie przez organ w drodze decyzji opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z zastosowaniem stawki w podwyższonej wysokości.

19 Trzeba podkreślić, że ustawodawca w sposób jednoznaczny wskazał na obowiązki ciążące na podmiocie odbierającym odpady komunalne. Podmiot ten został w szczególności zobowiązany do powiadomienia zarówno organu, jak i właściciela nieruchomości o przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych i przyjęciu ich jako niesegregowanych (zmieszanych). Obowiązek ten został nałożony w sposób zamierzony, o czym świadczy modyfikacja przepisu określającego katalog podmiotów, które podmiot odbierający odpady komunalne obowiązany jest powiadomić, dokonana ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1579 ze zm.). We wcześniejszym stanie prawnym podmiot odbierający odpady powiadamiał jedynie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Niewątpliwie wolą ustawodawcy było zatem rozszerzenie katalogu podmiotów informowanych o nieprawidłowościach w zakresie selektywnej zbiórki odpadów.

20 Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 6ka ust. 2 u.c.p.g., organ na podstawie powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, wszczyna postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a zatem na podstawie powiadomienia organu i właściciela nieruchomości. W związku z tym dokonanie wskazanego powiadomienia jest koniecznym warunkiem wszczęcia postępowania administracyjnego. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, które ma na celu zbadanie przesłanek określonych w art. 6ka u.c.p.g., organ określa w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za wskazane w tym przepisie okresy, w których nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, stosując wysokość stawki opłaty podwyższonej.

21 Omawiane powiadomienie pełni funkcję informacyjno-prewencyjną. Właściciel nieruchomości otrzymuje bowiem w ten sposób informację o stwierdzeniu nieprawidłowej segregacji odpadów i odbiorze tych odpadów jako zmieszanych. Dzięki temu ma możliwość podjęcia działań mających na celu wyeliminowanie w przyszłości ewentualnych uchybień w tym zakresie. Jednocześnie dokonanie powiadomienia stanowi przesłankę do wszczęcia postępowania w przedmiocie określenia podwyższonej opłaty.

22 Obowiązujące przepisy nie określają formy i terminu powiadomienia przez podmiot odbierający odpady organu i właściciela nieruchomości o niedopełnieniu obowiązku selektywnej zbiórki odpadów. Ustawodawca jednocześnie nie różnicuje tych powiadomień. Biorąc pod uwagę ich rolę, należy przyjąć, że powiadomienia powinny zostać dokonane w sposób, który pozwala na weryfikację wypełnienia tego warunku przez organ administracji. W zakresie terminu, obowiązek dokonania powiadomienia powinien zostać wykonany niezwłocznie po stwierdzeniu faktu niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych i przyjęciu ich jako niesegregowanych (zmieszanych), przed wszczęciem postępowania administracyjnego.

23 Nie ma podstaw uzasadniających twierdzenie organów i Sądu pierwszej instancji, że za poinformowanie właściciela nieruchomości o odbiorze odpadów zmieszanych można uznać zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia opłaty podwyższonej. Obowiązek powiadomienia spoczywa bowiem na podmiocie odbierającym odpady komunalne.

24 Reasumując stwierdzić należy, że warunkiem wszczęcia przez organ (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta) postępowania na podstawie art. 6ka ust. 2 u.c.p.g., a następnie wydania decyzji, o której mowa w art. 6ka ust. 3 u.c.p.g. jest m.in. powiadomienie przez podmiot dokonujący odbioru odpadów komunalnych właściciela nieruchomości o niedopełnieniu obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Brak takiego powiadomienia uniemożliwia podjęcie działań określonych w tych przepisach.

25 Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zarzuty naruszenia prawa materialnego są zasadne. Natomiast zarzuty naruszenia przepisów postępowania uchylają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ nie zostały uzasadnione zgodnie z wymogami art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 i art. 183 § 1 P.p.s.a. W zasadzie w ogóle nie zostały uzasadnione, jedynie zbiorczo o nich wspomniano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

26 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono stosownie do art. 203 pkt 1 P.p.s.a.

27 s. A. Juszczyk-Wiśniewska s. S. Bogucki s. J. Sokołowska