Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2023 r., III FSK 1144/22

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2023 r., III FSK 1144/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, , po rozpoznaniu w dniu 27 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 882/21 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 23 sierpnia 2021 r., nr SKO.4140.130.2021 w przedmiocie podatku rolnego za 2021 r. oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z 19.05.2022 r., I SA/Rz 882/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. K. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 23.08.2021 r., nr SKO.4140.130.2021, wydaną w przedmiocie podatku od rolnego na 2021 r. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

3 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

4 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Rzeszowie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

5 Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. przez rozstrzyganie przez WSA w Rzeszowie w oparciu o stan faktyczny, który nie został wyjaśniony przez organy w sposób pełny, tj. z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: o.p.), co w efekcie doprowadziło do błędnego oddalenia skargi zamiast uchylenia decyzji organu drugiej instancji w całości.

6 Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez uznanie, że wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 15.11.1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 333; dalej: u.p.r.) przez błędne przyjęcie, że skarżący jest w niniejszej sprawie podatnikiem podatku rolnego.

7 2.2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu nie skorzystało z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

8 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

9 3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wyrok WSA w Rzeszowie odpowiada prawu, co powoduje, że skarga kasacyjna podlega oddaleniu. W skardze kasacyjnej zostały podniesione zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Z uwagi na sposób sformułowania zarzutów oraz ich uzasadnienia w skardze kasacyjnej, koniecznym jest przypomnienie pewnych zasadniczych kwestii dotyczących zarówno wymogów, jakie powinna spełniać skarga kasacyjna oraz celu i zakresu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

10 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w analizowanej sprawie nie występuje. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez jej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też przepisów postępowania, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wnoszący skargę kasacyjną wyznacza zatem zakres kontroli instancyjnej wskazując, które przepisy i z jakiego powodu zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, może on uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Ponadto zarzuty kasacyjne powinny zawierać precyzyjne uzasadnienie, w czym wnoszący skargę kasacyjną upatruje naruszenia powołanych w niej przepisów.

11 Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej, czy też odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy, skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny lub działające w sprawie organy podatkowe. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Dodać również należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona wnosząca skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Wniesiona skarga kasacyjna w rozpatrywanej sprawie, a w szczególności jej uzasadnienie, odbiega od wyżej przedstawionych standardów, jakie powinien spełniać ten środek zaskarżenia.

12 3.2. Skarżący w skardze kasacyjnej kwestionuje przyjęcie zarówno przez organy podatkowe, jak i przez WSA w Rzeszowie, że jest podatnikiem podatku rolnego za 2021 r. w odniesieniu do działek o numerach 269 i 271. W jego ocenie, postępowanie dotyczące spadku po jego zmarłej matce nie zostało zakończone, ponieważ wciąż toczą się postepowania zarówno cywilne, jak i karne (nie wskazano w skardze kasacyjnej, jakie konkretnie są to postępowania), co powoduje, że organy podatkowe nie mogły ustalić wobec niego zobowiązania podatkowego w podatku rolnym. Dodał, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania.

13 Artykuł 3 ust. 1 pkt 1 u.p.r. stanowi, że podatnikami tego podatku są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 5 u.p.r., jeżeli grunty, o których mowa w art. 1 u.p.r., stanowią współwłasność lub znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowią odrębny przedmiot opodatkowania podatkiem rolnym, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach (posiadaczach) z zastrzeżeniem art. 3 ust. 6 i 7 u.p.r.

14 Artykuł 21 ust. 1 ustawy z 17.05.1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r. poz. 1990, dalej: u.p.g.k.), w brzmieniu obowiązującym w sprawie stanowił, że podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że organy podatkowe ustalające wysokość zobowiązań tak w podatku rolnym, jak i od nieruchomości, nie są uprawnione do przyjęcia innej podstawy wymiaru podatku, niż dane uwidocznione w ewidencji gruntów. Dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków są dla organów podatkowych wiążące i organy te nie mają kompetencji do ich zmiany w postępowaniu podatkowym; zmiana taka jest możliwa tylko w odpowiednim, odrębnym postępowaniu administracyjnym i wywiera skutki na przyszłość.

15 Ewidencja gruntów i budynków, zgodnie z ww. przepisem, jest dla organu podatkowego także urzędowym źródłem informacji o osobie właściciela i posiadacza samoistnego. Dopiero w sytuacji, gdy dane te nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi faktycznemu, należy uwzględnić art. 3 i 10 ustawy z 6.07.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.; dalej: u.k.w.h.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h., domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z kolei według art. 10 ust. 1 u.k.w.h. w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Powództwo o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, oparte na art. 10 u.k.w.h., jest w zasadzie jedynym sposobem wzruszenia domniemania prawnego z art. 3 tej ustawy, w myśl którego prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9.10.2013 r., V CSK 450/12, LEX nr 1415129). Nie jest więc możliwe, aby organ podatkowy dla celów prowadzonego postępowania podatkowego dokonywał samodzielnych ustaleń kwestionujących domniemanie prawdziwości ksiąg wieczystych. Reasumując, ewidencja gruntów nie może przesądzać o własności nieruchomości, co przekłada się na ustalenie podmiotu opodatkowania m.in. podatkiem rolnym. W tym zakresie, zgodnie z rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, należy w pierwszej kolejności uwzględniać wpisy ujawnione w dziale drugim księgi wieczystej (dotyczące własności i użytkowania wieczystego). Rękojmia ta natomiast jest wyłączona w odniesieniu do danych zawartych w dziale pierwszym księgi.

16 Odpowiednich zarzutów naruszenia ww. przepisów prawa materialnego w skardze kasacyjnej nie sformułowano, więc zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie organy podatkowe przy ustaleniu wymiaru podatku rolnego za 2021 r. oparły się na danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. W ewidencji gruntów i budynków wskazano, że przedmioty opodatkowania w rozpoznawanej sprawie stanowią współwłasność skarżącego, uczestników postepowania sądowego, a także Gminy B., która nabyła udział w działkach od jednej z uczestniczek. Organy podatkowe określiły skarżącemu i uczestnikom postępowania sądowego wysokość zobowiązania podatkowego w podatku rolnym stosownie do ich powierzchni odnotowanej w ewidencji gruntów. Były one na podstawie art. 21 ust. 1 u.p.g.k. wiążące dla wymiaru podatków. Skarżący podważając wiarygodność tych danych i ich prawdziwość nie wskazał żadnych innych danych, w szczególności tych znajdujących odzwierciedlenie w urzędowych rejestrach o charakterze publicznym, czy też innych urzędowych dokumentach, na podstawie których można byłoby powziąć uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistych wielkości przedmiotów opodatkowania. Nieakceptowanie przez skarżącego danych widniejących w ewidencji nie oznacza, że owe dane są nieprawdziwe. Dopiero dokonana w odrębnym postępowaniu administracyjnym - także na wniosek skarżącego - zmiana klasyfikacji tych gruntów, będzie miała znaczenie prawnopodatkowe, ale od miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostanie dokonana (art. 6 ust. 1 i ust. 4 ustawy z 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1445 ze zm.). W konsekwencji za bezzasadny należy uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez WSA w Rzeszowie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.r. przez błędne przyjęcie, że skarżący jest w niniejszej sprawie podatnikiem podatku rolnego.

17 3.3. Naczelny Sąd Administracyjny jako nieuzasadniony uznał również zarzut odnoszący się do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. przez oparcie się przez Sąd na stanie faktycznym, który nie został wyjaśniony przez organy w sposób pełny, tj. z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. Artykuł 133 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, natomiast z zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarżący nie uzasadnił na czym miałoby polegać naruszenie przez Sąd pierwszej instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznający niniejszą sprawę zasadnie uznał, że organy rzetelnie wyjaśniły stan faktyczny, w tym prawidłowo przyjęły dane dotyczące powierzchni i przeznaczenia nieruchomości z ewidencji gruntów i budynków. Dane te znajdowały się w aktach administracyjnych. Skarżący zarzuty ograniczył tylko do niepopartych dowodami własnych opinii i swojego niezadowolenia.

18 W zaskarżonym wyroku właściwie wskazano, że skarżący jest współpodatnikiem podatku rolnego, a wymiar podatku został ustalony na podstawie danych zawartych w rejestrze gruntów z uwzględnieniem ceny skupu kwintala żyta. Dane zawarte w ewidencji gruntów wskazują, że przedmiot opodatkowania stanowią grunty będące współwłasnością skarżącego i współpodatników. Skarżący podważa ich wiarygodność, jednak nie przedstawił żadnych innych danych, w szczególności tych znajdujących odzwierciedlenie w urzędowych rejestrach o charakterze publicznym, czy też innych urzędowych dokumentach, w oparciu o które można byłoby ustalić podatek rolny. Uzasadnienie skargi kasacyjnej w tym zakresie jest także bardzo ogólnikowe i znacząco odbiega od standardów, jakich można oczekiwać od profesjonalnych pełnomocników sporządzających skargę kasacyjną. Ogólnie tylko wskazano, że organ zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, że organ pomimo posiadania informacji przekazanych przez skarżącego nie wezwał skarżącego do przedłożenia żadnych dokumentów, a nadto że brak jest jakiegokolwiek zaangażowania organu podatkowego do wyjaśnienia wątpliwości i przeprowadzenia postępowania dowodowego.

19 3.4. Uwzględniając przedstawioną powyższą argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, należy stwierdzić, że w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w oparciu o przepisy art. 258-261 p.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (w rozpatrywanym przypadku przed WSA w Rzeszowie), w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a.). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, dopiero w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (zob. postanowienie NSA z 10.02.2014 r., I FPS 3/13; wyrok NSA z 13.04.2023 r., III FSK 2045/21).

20 sędzia WSA B. Woźniak sędzia NSA J. Brolik sędzia NSA S. Bogucki