Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2004 r., GSK 1186/04

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2004 r., GSK 1186/04

Tekst

TEZY

1 Skoro przepis art. 150 par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ reguluje szczególny /zastępczy/ tryb doręczania pism między innymi przez określenie terminu odbioru pisma złożonego prawidłowo w urzędzie pocztowym to nie można przyjąć, że z bezskutecznym upływem ostatniego dnia ustawowego terminu doręczenie nie nastąpiło. W takiej sytuacji należy oczywiście uznać, że doręczenie zastępcze pociągające za sobą wszelkie prawne skutki nastąpiło, zaś późniejsze wydanie przesyłki przez pocztę nie wywołuje skutków prawnych związanych z doręczeniem.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Rybińska, Sędziowie NSA Maria Myślińska, Urszula Raczkiewicz (spr.), Protokolant Agnieszka Romaniuk, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P., I. P. i M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 lipca 2004 r. sygn. akt SA/Sz 727/02 w sprawie ze skargi M. P., I. P. i M. S. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 18 marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej oddalenia skargi na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 18 marca 2002 r. Nr [...] w części utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 11 września 2001 r. Nr [...] w części uchylającej decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 21 września 1998 r. Nr [...] r. oraz określającej kwotę długu celnego i w tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2. w pozostałym zakresie umarza postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie na rzecz "[...]" S.C. Import-Export M. P., M. S., I. P. kwotę 1300 (jeden tysiąc trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

3 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dn.8 lipca 2004 r. sygn. akt. SA/Sz 727/02 oddalił skargę M. P., E. P., M. S.c. "[...]" Import-Eksport w Szczecinku na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dn. 18 marca 2002 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dn.19. 09.2001 r. Nr [...], którą po wznowieniu postępowania uchylone zostały decyzje tego organu z dn. 03. 10.1998r. i z dn. 21. 09. 1998 r. uznające za nieprawidłowe w zakresie wartości celnej zgłoszenia celne SAD nr [...] z dn.03.10. 1998 r. i [...] z dn. 21. 09.1998 r. oraz określona została kwota długu celnego w podwyższonej wysokości, wg stawki 60%, z tytułu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzonej z Niemiec przez s. c. "[...]" używanej odzieży.

4 Uznając za miarodajne dokonane w postępowaniu administracyjnym ustalenia co do stanu faktycznego sprawy, Sąd stwierdził, że decyzjami z dn.03.10.1998r. i z dn.21. 09. 1998 r. o nr odpowiadających nr zgłoszeń celnych SAD Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzoną z Niemiec przez s. c. "[...]" odzież używaną i określił dług celny według obniżonej stawki celnej, określonej dla towarów pochodzących z państw członkowskich Unii Europejskiej. Sąd wskazał, że pismem z dn.23. 08.2000r. niemieckie władze celne poinformowały, iż sprowadzona odzież używana nie ma statusu towarów pochodzących z Unii Europejskiej. W tej sytuacji Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie po wznowieniu postępowania zakończonego decyzjami z dn.21. 09. 1998 r. i z dn.03. 10. 1998 r. uchylił te decyzje w części dotyczącej zastosowania obniżonej stawki celnej związanej z tym kwoty długu celnego i ponownie określił kwotę długu celnego według stawki wyższej i w podwyższonej wysokości, zaś Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał tę decyzję w mocy swą decyzją z dn. 18 marca 2002 r.

5 Oddalając skargę na wymienioną wyżej decyzję Prezesa GUC, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że nie zachodzą podstawy do uznania, iż nie odpowiada ona przepisom prawa. Sąd wskazał, że cła , stosownie do art. 13 § 1 Kodeksu celnego określane są na podstawie taryfy celnej lub innych środków taryfowych a taryfa celna obejmuje też obniżone stawki celne i stawki preferencyjne. Przepisy zawarte w części A ust. 5 pkt. 1 postanowień wstępnych do Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 19. 12. 1997 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej ( Dz. U. Nr 148, poz. 10 47 ) oraz postanowienia art. 13, art. 16 i art.21 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego wprowadzają możliwość stosowania wobec niektórych towarów obniżonych stawek celnych, w przypadku kumulatywnego spełnienia trzech warunków:

6 - pochodzenia towaru z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu Protokołu 4,

7 - udokumentowania tego pochodzenia świadectwem przewozowym EUR 1 lub deklaracją na fakturze,

8 - bezpośredniego przywozu towaru do Polski.

9 Sąd wskazał, że niezależnie od postępowania weryfikującego zgłoszenie celne przed zwolnieniem towaru ( art.70 § 1 kod. cel. ), istnieje możliwość kontroli postimportowej przewidziana w art. 83 kod. cel. i ta możliwość została w niniejszej sprawie wykorzystana. Celem dokonanych przez organ celny w ramach tego postępowania czynności było sprawdzenie prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, a przede wszystkim prawidłowości zastosowanej przez zgłaszającego obniżonej stawki celnej, mającej swoją podstawę w przyjęciu-na podstawie deklaracji eksportera na fakturze- pochodzenia towarów z krajów Unii Europejskiej w rozumieniu Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego. Weryfikacji tej dokonano w trybie art. 32 Protokołu Nr 4, występując do władz celnych kraju eksportu o potwierdzenie czy sprowadzone towary mają status towarów "pochodzących" w rozumieniu tego Protokołu. Weryfikacja wykazała, że będąca przedmiotem eksportu odzież używana nie korzysta ze statusu produktów pochodzących z krajów Unii Europejskiej. Ten tryb weryfikacji dowodów pochodzenia jest jedynym sposobem sprawdzenia prawidłowości dowodów a jego wyniki są wiążące dla polskich organów celnych. Sąd podkreślił, że postanowienia Układu Europejskiego wraz z stanowiącymi integralną jego część protokołami i załącznikami, jako ratyfikowanej umowy międzynarodowej są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, mającym w określonych sytuacjach, stosownie do art. 91 Konstytucji, pierwszeństwo w stosowaniu przed Kodeksem celnym i Ordynacją podatkową. W świetle tego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie za nietrafne uznał zarzuty strony dotyczące rozumienia pojęcia "towary pochodzące" przyjętego w krajach Unii Europejskiej jak i zarzuty dotyczące nie zapewnienia stronie możliwości wzięcia udziału w postępowaniu weryfikacyjnym przed zagranicznymi służbami celnymi. Za niezasadny uznał Sąd także zarzut naruszenia art. 65 § 5 Kod. cel. na skutek doręczenia stronie decyzji organu I instancji po upływie trzech lat od przyjęcia zgłoszenia celnego z dn. 21. 09. 1998 r. W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że doręczenie nastąpiło w sposób zastępczy z dniem 19 września 2001 r., t.j. z upływem 7-dniowego terminu przechowywania pisma w urzędzie pocztowym w warunkach określonych w art.150 § 1 Ordynacji podatkowej, dalej: o.p. Odnosząc się do argumentacji skargi, w której w powołaniu na pogląd prawny wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sygn. akt. 3I SA/Wr 4181/02, wyrażono przekonanie, że trzyletni termin z art. 65 § 5 kod. cel. po upływie którego nie może być wydana decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe miał dotyczyć także decyzji organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, iż poglądu tego nie podziela, bowiem zarówno wykładnia językowa jak i celowościowa prowadzą do wniosku, że jest to termin do wydania decyzji w I instancji.

10 W skardze kasacyjnej spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

11 W powołaniu na art. 174 pkt. 1 i 2 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r.- prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) , dalej: p.s. a. zarzuciła:

12 1.naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

13 art. 3 § 1 p.s.a. przez wadliwe przeprowadzenie kontroli legalności decyzji administracyjnej, na skutek błędnej wykładni art. 150 § 2 in fine o. p. Sąd nie wziął pod uwagę tego, że przewidziane tym ostatnim przepisem domniemanie doręczenia zostało przez stronę obalone. Skoro strona odebrała przesyłkę w dniu 2 października 2001 r. to oznacza to według skargi kasacyjnej, że awizo z winy poczty przewidywało dłuższy termin odbioru przesyłki. Naruszenie art.3 § 1 p. s. a. nastąpiło wedle skarżącej także na skutek " wadliwej wykładni postanowień art. 150 § 2 in fine O.p. w związku z art. 65 § 5 oraz niezależnie w zw. z art. 230 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny.............które wbrew zaskarżonemu orzeczeniu nie pozostają w związku, bo doręczenie zastępcze nie znajduje zastosowania do uprawnień i obowiązków materialnoprawnych...."oraz;

14 art. 134 § 1 p.s.a. przez nie rozważenie zastosowania w sprawie art. 230 § 4 Kod. cel., który wedle skarżącej winien być brany pod uwagę przez Sąd " bez względu na tryb w jakim toczyło się postępowanie administracyjne".

15 Powyższe naruszenia miały wpływ na rozstrzygnięcie, gdyż doprowadziły do nie stwierdzenia wady zaskarżonej decyzji polegającej na utrzymaniu w mocy decyzji I instancji wydanej " po upływie terminu przedawnienia administracyjnoprawnego".

16 2. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 65 § 5 w zw. z art.65 § 4 Kod. cel. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że termin trzyletni określony w pierwszym z przepisów nie dotyczy decyzji odwoławczych a odnosi się jedynie do decyzji I instancji. Naruszone zostały według skargi kasacyjnej także przepisy art. 230 § 4 w zw. z 230 § 1 Kod. cel. przez ich niezastosowanie. Zastosowanie tych przepisów "....skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ dług celny co do części spornego towaru objętego niniejszą sprawą powstał w dniu 21 września 1998 r., Stronę zaś powiadomiono o domiarze długu celnego nie wcześniej niż w dniu 02 października 2001 r." Pismem procesowym z dn. 15.12.2004 r. pełnomocnik procesowy skarżących cofnął skargę kasacyjną w części dotyczącej zgłoszenia celnego SAD nr [...] z dn. 03.10. 1998 r . i jednocześnie podtrzymał ją w pozostałym zakresie.

17 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy , poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów kasatora. Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia ściśle sformalizowanym i prócz wymagań przepisanych dla pisma procesowego w postępowaniu sądowym, winna zawierać, poza oznaczeniem zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części i wnioskiem o uchylenie lub zmianę orzeczenia- przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie(art. 176 p.s.a.). Stosownie do art.174 p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie niniejszej skarga kasacyjna zarzuca zarówno naruszenie przepisów postępowania jak i prawa materialnego. W pierwszej kolejności odniesienia wymaga zarzut procesowy, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być badane na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Zarzucając naruszenie art. 3 p.s.a. w zw. z art. 150 § 2 ordynacji podatkowej skarżący kwestionuje prawidłowość przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń organu odwoławczego w zakresie rodzaju oraz daty doręczenia spółce decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dn.11 września 2001 r. Według ustalenia przyjętego przez Sąd było to doręczenie zastępcze i nastąpiło z dniem 19 września 2001 r. tj. z upływem 7- dniowego okresu przechowywania pisma w urzędzie pocztowym w warunkach określonych w art. 150 § 1 o. p. Autor skargi kasacyjnej z faktu, iż zawierająca decyzję I instancji przesyłka została doręczona następnie na adres spółki wyprowadza wniosek, że za datę doręczenia należy uważać datę zaistniałego po doręczeniu zastępczym doręczenia właściwego, tj. dzień 2 października 2001 r. Pogląd taki w warunkach prawidłowo dokonanego doręczenia zastępczego należałoby uznać za błędny. Skoro bowiem przepis art. 150 § 2 p.s.a. reguluje szczególny ( zastępczy) tryb doręczania pism między innymi przez określenie terminu odbioru pisma złożonego prawidłowo w urzędzie pocztowym to nie można przyjąć, że z bezskutecznym upływem ostatniego dnia ustawowego terminu doręczenie nie nastąpiło. W takiej sytuacji należy oczywiście uznać, że doręczenie zastępcze pociągające za sobą wszelkie prawne skutki nastąpiło, zaś późniejsze wydanie przesyłki przez pocztę nie wywołuje skutków prawnych z doręczeniem związanych. Powyższe rozważania dotyczą sytuacji gdy doręczenie zastępcze dokonane zostało prawidłowo i spełnia wszystkie prawne wymogi wynikające z art. 150 o.p. w brzmieniu obowiązującym w dacie doręczenia. Musi więc zachodzić niemożność doręczenia w trybie art. 148 § 1 lub 149 o.p., pismo winno być złożone na okres 7 dni w urzędzie pocztowym a zawiadomienie o pozostawieniu pisma umieszczone na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swe czynności zawodowe. Na znajdującym się w aktach sprawy dowodzie doręczenia przesyłki listowej nr 029506 nie wypełniono druku dotyczącego doręczenia ( niedoręczenia ) przesyłki, nie podano czy i gdzie przesyłka została złożona ani tego czy i gdzie pozostawiono zawiadomienie. Wbrew ustaleniom przyjętym przez Sąd I instancji brak jest- na obecnym etapie bez ewentualnego przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność spełnienia przez pocztę wymagań doręczenia zastępczego -podstaw do przyjęcia, iż nastąpiło prawidłowe doręczenie zastępcze. Ma to taki skutek, że w sytuacji braku prawidłowego doręczenia zastępczego datę doręczenia decyzji I instancji stanowiłaby późniejsza data doręczenia faktycznego tj. dzień 02. 10 2001 r.( k. 143 akt. adm. ). Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, iż trzyletni termin przedawnienia orzekania w sprawie o uznanie zgłoszenia celnego za prawidłowe bądź nieprawidłowe, liczony od daty przyjęcia zgłoszenia celnego a określony w art. 65 § 5 Kod. cel., dotyczy wydania ( w tym i doręczenia ) decyzji I instancji. W tym kontekście prawidłowe ustalenie daty doręczenia stronie decyzji I instancji ma istotne znaczenie dla sprawy i może wpływać na jej wynik, jeśli zważyć na datę przyjęcia zgłoszeń celnych. Wobec wykazania, że zaskarżony wyrok wydany został z uchybieniami procesowymi wskazanymi wyżej , które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, niecelowe byłoby odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być bowiem, jak wskazano na wstępie, właściwie zbadane i ocenione dopiero na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Powyższe rozważania nie odnoszą się do tej części wyroku Sądu I instancji w odniesieniu do której skarga kasacyjna została cofnięta, bowiem w tym zakresie Sąd postanowił o umorzeniu postępowania na mocy art. 161 § 1 pkt. 1 p.s.a. w zw. z art. 193 p.s.a.

19 W pozostałym zakresie należało na mocy art. 185 § 1 p.s.a. orzec jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje oparcie w art. 203 pkt. 2 p.s.a. i art. 206 p.s.a.