Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2004 r., FSK 91/04

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2004 r., FSK 91/04

Tekst

TEZY

1 Posiadanie gruntu przez właściciela - spółkę akcyjną, które było podstawą kwalifikowania spornych gruntów jako grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej do chwili ogłoszenia upadłości Spółki, po tym zdarzeniu, pozostaje nadal posiadaniem samoistnym. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw, aby z chwilą objęcia obowiązków przez syndyka posiadanie gruntów przez podatnika, które jest stanem faktycznym nadal istniejącym, miało przestać decydować o kwalifikacji gruntów.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2004 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości, Spółka Akcyjna od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 10 września 2003 r. I SA/Gd 146/03 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości Spółka Akcyjna na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 grudnia 2002 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości - oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

3 Skargą kasacyjną wniesioną w trybie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ Syndyk masy upadłości SA zaskarżył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 10 września 2003 r. w sprawie I SA/Gd 146/03. Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę Syndyka na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 grudnia 2002 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia 3 października 2002 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za okres od maja do września 2002 r.

4 W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 5 października 2000 r. ogłoszono upadłość SA. Syndyk masy upadłości w dniu 4 lutego 2002 r. złożył deklarację w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2002, w której zakwalifikowano częściowo budynki i grunty, w rozumieniu cyt. ustawy jako pozostałe budynki i grunty, a nie jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, a tym samym, zdaniem organu I instancji, bezzasadnie zaniżono wysokość podatku od nieruchomości. Organ odwoławczy podkreślił natomiast, że zgodnie z art. 6 ust. 8 pkt 1 i 3 cyt. ustawy, obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży m.in. na osobach prawnych, które są właścicielami lub samoistnymi posiadaczami nieruchomości. Opodatkowaniu podlegają budynki lub ich części oraz grunty nieobjęte przepisami o podatku rolnym lub leśnym. Stawki podatku określane są przez radę gminy z uwzględnieniem funkcji i sposobu wykorzystania nieruchomości. Ustawodawca postanowił, że za grunty związane z działalnością gospodarczą uważa się grunty zabudowane i niezabudowane, będące w posiadaniu przedsiębiorcy. W tej sprawie podatnikiem jest spółka akcyjna w upadłości: posiada osobowość prawną, utworzona zaś została do prowadzenia działalności gospodarczej. Jako osoba prawna istnieć będzie do czasu wykreślenia z rejestru handlowego. Do tego czasu ma zastosowanie wobec tego podatnika art. 4 ust. 1 i art. 5 cyt. ustawy. Jako osoba prawna utworzona w celu prowadzenia działalności gospodarczej strona traktowana jest jako przedsiębiorca. Budynki i grunty przedsiębiorcy zaś podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości przy zastosowaniu stawek od budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą. Bez znaczenia jest czy grunt ten wykorzystywany jest faktycznie do prowadzenia działalności gospodarczej, czy też nie.

5 Pełnomocnik syndyka masy upadłości złożył od tej decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie, opierając swe wywody na podstawie dyspozycji art. 5 ust. 1 pkt 2, 4, 6 i 7 lit. "c" oraz ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zarzucając naruszenie art. 90 par. 1 i art. 114 Prawa upadłościowego i art. 6 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez błędną wykładnię. W uzasadnieniu autor skargi podkreślił, że w myśl art. 5 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, za grunty związane z działalnością gospodarczą uważa się grunty zabudowane i niezabudowane, będące w posiadaniu przedsiębiorcy. Skoro więc syndyk nie jest przedsiębiorcą, to nie można kwalifikować gruntów należących do masy, jako będących w posiadaniu przedsiębiorcy, chyba że chodzi o grunty, co do których sąd wydał zgodę na prowadzenie na nich działalności gospodarczej /wydzierżawienie na taki cel/ przez syndyka. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, zdaniem pełnomocnika skarżącego, pominął przepis art. 6 ust. 3 cyt. ustawy, który wskazuje o obniżeniu lub podwyższeniu wysokości opodatkowania w przypadku zmiany sposobu wykorzystania budynku albo gruntu lub ich części. Na podstawie tego przepisu syndyk prawidłowo i zgodnie z obowiązującym prawem dokonał obniżenia w deklaracji podatkowej wysokości należnego podatku, a następnie złożył stosowną korektę, przyjmując, iż nie prowadził działalności gospodarczej.

6 Przywołano wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1999 r. w sprawie I SA/Łd 628/97, w którym stwierdzono m.in., że zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez syndyka i podejmowanie przez niego czynności zmierzających do likwidacji majątku, wyklucza możliwość uznania budynków i gruntów wchodzących w skład tego majątku za związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

7 Oddalając skargę w wyroku z dnia 10 września 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 stycznia 1997 r., zgodnie z treścią dyspozycji art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, zgodnie z wolą ustawodawcy, wszystkie grunty będące w posiadaniu przedsiębiorcy i podlegające podatkowi od nieruchomości są związane z działalnością gospodarczą.

8 Upadły podmiot gospodarczy nie traci swego statusu przedsiębiorcy aż do zakończenia postępowania upadłościowego i wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego; nie traci też prawa własności, nabytych przed dniem upadłości, nieruchomości.

9 Nieruchomości, o jakich mowa w pkt 2 z dniem ogłoszenia upadłości, nie tracą swego dotychczasowego charakteru. Bez znaczenia w zakresie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych pozostaje wobec tego fakt, iż z dniem ogłoszenia upadłości nieruchomości te objęte zostają przez syndyka masy upadłości, który zarządza nimi zgodnie z art. 90 Prawa upadłościowego, działając za upadły podmiot.

10 Użyte przez ustawodawcę w art. 94 Prawa upadłościowego pojęcie wprowadzenia syndyka w posiadanie majątku upadłego, oznacza jedynie wprowadzenie syndyka w jego władanie, bowiem syndyk nie wykonuje posiadania majątkiem upadłego ani we własnym imieniu, ani na swoją rzecz. Tym samym przedmiotowe nieruchomości pozostają w posiadaniu przedsiębiorcy, tj. upadłego podmiotu.

11 Wysokość podatku od nieruchomości nie jest zależna od efektów ekonomicznych uzyskiwanych przez ich - ewentualne - gospodarcze wykorzystanie. We wniesionej skardze kasacyjnej zawarto wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 grudnia 2002 r. i o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

12 Wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku zarzucono naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię /art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, tj.:

13 - przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przez przyjęcie, że po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorcy budynki lub ich części wchodzące w skład masy upadłości nadal należy uważać za związane z działalnością gospodarczą nawet w sytuacji, gdy syndyk nie prowadzi przedsiębiorstwa upadłego,

14 - przepisu art. 5 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych przez przyjęcie, że syndyk, który nie prowadzi przedsiębiorstwa upadłego lub nie wydzierżawia tego przedsiębiorstwa albo nieruchomości przeznaczonej do jego prowadzenia /art. 114 Prawa upadłościowego/ może być uznany za przedsiębiorcę posiadającego grunty wchodzące w skład masy upadłości, przepisu art. 90 par. 1 Prawa upadłościowego przez przyjęcie, że syndyk nie działa ani w imieniu własnym, ani na swoją rzecz i że istotą postępowania upadłościowego jest m.in. kontynuowanie przez syndyka działalności upadłego podmiotu gospodarczego,

15 - przepisu art. 18 par. 1, art. 20 par. 1 i art. 94 Prawa upadłościowego przez przyjęcie, że upadły po ogłoszeniu jego upadłości nie traci posiadania majątku wchodzącego w skład masy upadłości;

16 Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.

17 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Skarga kasacyjna wniesiona w imieniu Syndyka masy upadłości SA nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Przy precyzowaniu podstaw skargi kasacyjnej oraz wywodzie uzasadnienia błędnie przyjęto pozycję prawną i faktyczną syndyka masy upadłości jako decydującą o zastosowaniu właściwej stawki w podatku od nieruchomości. Powyższe było rezultatem założenia, że z chwilą ogłoszenia upadłości SA Spółka ta przestaje być posiadaczem opodatkowanych nieruchomości, a pozycję tę zajmuje Syndyk.

19 Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz.U. nr 9 poz. 31 ze zm./, w swoich uregulowaniach posługuje się nazwami instytucji z zakresu prawa rzeczowego.

20 Brak jest racjonalnych przesłanek do tego, aby terminom tym przypisywać inny zakres znaczeniowy aniżeli ten, który wynika z Kodeksu cywilnego. Uwaga ta odnosi się do rozróżnienia pomiędzy posiadaniem samoistnym a zależnym, do którego ustawa odwołuje się określając podmioty będące podatnikami podatku od nieruchomości /art. 2 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych/.

21 Z istoty wykonywanych zadań syndyk jest dzierżycielem, gdyż rzeczą faktycznie włada za przedsiębiorcę /art. 338 Kc/.

22 Zaprezentowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej spór co do kwalifikacji sposobu władania przez syndyka majątkiem upadłego dotyczyć może przyporządkowania go do kategorii dzierżenia czysto zastępczego wykonywanego wyłącznie w interesie posiadacza, albo do dzierżenia wykonywanego nie tylko w interesie zastąpionego, ale i w interesie własnym. Akceptując pogląd, że syndyk działa również w interesie własnym można mu przypisać status posiadacza zależnego. Istotne jest, że nie będzie on nigdy władał tym majątkiem jak właściciel, a więc nie będzie posiadaczem samoistnym, a forma jego władztwa nad rzeczą nie wpływa na ciągłość posiadania samoistnego przez właściciela /art. 337 Kc/.

23 Z punktu widzenia treści stosunku prawnopodatkowego istotne jest pozycja posiadacza samoistnego, który zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych może być, obok właściciela, podatnikiem.

24 Zawarta w art. 5 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych definicja gruntów związanych z działalnością gospodarczą obowiązującą od dnia 1 stycznia 1997 r. do dnia 30 listopada 2002 r. decydująca o rodzaju stawki podatkowej odwołuje się do posiadania gruntu przez przedsiębiorcę.

25 Posiadanie gruntu przez właściciela - SA, które było podstawą kwalifikowania spornych gruntów jako grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej do chwili ogłoszenia upadłości Spółki, po tym zdarzeniu, pozostaje nadal posiadaniem samoistnym. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw, aby z chwilą objęcia obowiązków przez syndyka posiadanie gruntów przez podatnika, które jest stanem faktycznym nadal istniejącym, miało przestać decydować o kwalifikacji gruntów. Równocześnie okolicznością niekwestionowaną przez wnoszącego skargę kasacyjną jest, że SA w upadłości są nadal przedsiębiorcą.

26 Z tych przyczyn w wyroku z dnia 10 września 2003 r. zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych uznano, że w rozpoznawanym stanie faktycznym podatnik winien być obciążony podatkiem od nieruchomości co do spornych gruntów w stawce wyższej przewidzianej w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Co za tym idzie zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie jest uzasadniony.

27 Nie może być usprawiedliwioną podstawą skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Przepis ten zawiera podstawy i granice kompetencji rad gminy w zakresie określenia stawek podatku. Z tej przyczyny nie mógł być stosowany przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości. Podobnie rzecz przedstawia się z zarzutami naruszenia art. 90 par. 1, art. 18 par. 1, art. 20 par. 1 i art. 94 Prawa upadłościowego - rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. /t.j. Dz.U. 1991 nr 118 poz. 512 ze zm./. Wobec przyjęcia, iż o wysokości stawki podatkowej nie decyduje pozycja faktyczna i prawna syndyka, przepisy te nie miały w sprawie zastosowania.

28 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/.

29 Wobec braku po jego stronie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego Sąd nie uwzględnił wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o zasądzeniu tych kosztów.